Transformation of the Earth in Latin Poetry PDF

Summary

This Latin poem describes the creation of the Earth. It details the transition from a chaotic state to an ordered one, and how different parts of the planet evolved over time.

Full Transcript

In nova fert animus mūtātās dīcere fōrmās corpora; dī, coeptīs (nam vōs mūtāstis et illās) adspīrāte meīs prīmāque ab orīgine mundī ad mea perpetuum dēdūcite tempora carmen! Ante mare et terrās et quod tegit omnia caelum ūnus erat tōtō nātūrae vultus in orbe, quem dīxēre chaosrudis indīgestaqu...

In nova fert animus mūtātās dīcere fōrmās corpora; dī, coeptīs (nam vōs mūtāstis et illās) adspīrāte meīs prīmāque ab orīgine mundī ad mea perpetuum dēdūcite tempora carmen! Ante mare et terrās et quod tegit omnia caelum ūnus erat tōtō nātūrae vultus in orbe, quem dīxēre chaosrudis indīgestaque mōlēs nec quicquam nisi pondus iners congestaque eōdem nōn bene iūnctārum discordia sēmina rērum. nūllus adhūc mundō praebēbat lūmina Tītān, nec nova crēscendō reparābat cornua Phoebē, nec circumfūsō pendēbat in āere tellūs ponderibus lībrāta suīs, nec bracchia longō margine terrārum porrēxerat Amphītrītē; utque erat et tellūs illīc et pontus et āēr, sīc erat īnstabilis tellūs, innābilis unda, lūcis egēns āēr; nūllī sua fōrma manēbat, obstābatque aliīs aliud, quia corpore in ūnō frīgida pugnābant calidīs, ūmentia siccīs, mollia cum dūrīs, sine pondere, habentia pondus. Hanc deus et melior lītem nātūra dirēmit. nam caelō terrās et terrīs abscidit undās et liquidum spissō sēcrēvit ab āere caelum. quae postquam ēvolvit caecōque exēmit acervō, dissociāta locīs concordī pāce ligāvit: ignea convexī vīs et sine pondere caelī ēmicuit summāque locum sibi fēcit in arce; proximus est āēr illī levitāte locōque; dēnsior hīs tellūs elementaque grandia trāxit et pressa est gravitāte suā; circumfluus ūmor ultima possēdit solidumque coercuit orbem. Sīc ubi dispositam quisquis fuit ille deōrum congeriem secuit sectamque in membra coēgit, prīncipiō terram, nē nōn aequālis ab omnī parte foret, magnī speciem glomerāvit in orbis. tum freta diffundī rapidīsque tumēscere ventīs iussit et ambītae circumdare lītora terrae; addidit et fontēs et stāgna inmēnsa lacūsque flūminaque oblīquīs cīnxit dēclīvia rīpīs, quae, dīversa locīs, partim sorbentur ab ipsā, in mare perveniunt partim campōque receptā līberiōris aquae prō rīpīs lītora pulsant. iussit et extendī campōs, subsīdere vāllēs, fronde tegī silvās, lapidōsōs surgere montēs, utque duae dextrā caelum totidemque sinistrā parte secant zōnae, quīnta est ārdentior illīs, sīc onus inclūsum numerō distīnxit eōdem cūra deī, totidemque plagae tellūre premuntur. quārum quae mediā est, nōn est habitābilis aestū; nix tegit alta duās; totidem inter utramque locāvit temperiemque dedit mixtā cum frīgore flamma. Inminet hīs āēr, quī, quantō est pondere terrae pondus aquae levius, tantō est onerōsior ignī. illīc et nebulās, illīc cōnsistere nūbēs iussit et hūmānās mōtūra tonitrua mentēs et cum fulminibus facientēs fulgura ventōs. Hīs quoque nōn passim mundī fabricātor habendum āera permīsit; vix nunc obsistitur illīs, cum sua quisque regat dīversō flāmina tractū, quīn lanient mundum; tanta est discordia frātrum. Eurus ad Aurōram Nabataeaque rēgna recessit Persidaque et radiīs iuga subdita mātūtīnīs; vesper et occiduō quae lītora sōle tepēscunt, proxima sunt Zephyrō; Scythiam septemque triōnēs horrifer invāsit Boreās; contrāria tellūs nūbibus adsiduīs pluviāque madēscit ab Austrō. haec super inposuit liquidum et gravitāte carentem aethera nec quicquam terrēnae faecis habentem. Vix ita līmitibus dissaepserat omnia certīs, cum, quae pressa diū fuerant cālīgine caecā, sīdera coepērunt tōtō effervēscere caelō; neu regiō foret ūlla suīs animālibus orba, astra tenent caeleste solum fōrmaeque deōrum, cessērunt nitidīs habitandae piscibus undae, terra ferās cēpit, volucrēs agitābilis āēr. Sānctius hīs animal mentisque capācius altae dēerat adhūc et quod dominārī in cētera posset: nātus homō est, sīve hunc dīvīnō sēmine fēcit ille opifex rērum, mundī meliōris orīgō, sīve recēns tellūs sēductaque nūper ab altō aethere cognātī retinēbat sēmina caelī. quam satus Īapetō, mixtam pluviālibus undīs, fīnxit in effigiem moderantum cūncta deōrum, prōnaque cum spectent animālia cētera terram, ōs hominī sublīme dedit caelumque vidēre iussit et ērēctōs ad sīdera tollere vultūs: sīc, modo quae fuerat rudis et sine imāgine, tellūs induit ignōtās hominum conversa figūrās. Aurea prīma sata est aetās, quae vindice nūllō, sponte suā, sine lēge fidem rēctumque colēbat. poena metūsque aberant, nec verba minantia fīxō aere legēbantur, nec supplex turba timēbat iūdicis ōra suī, sed erant sine vindice tūtī. nōndum caesa suīs, peregrīnum ut vīseret orbem, montibus in liquidās pīnus dēscenderat undās, nūllaque mortālēs praeter sua lītora nōrant; nōndum praecipitēs cingēbant oppida fossae; nōn tuba dērēctī, nōn aerīs cornua flexī, nōn galeae, nōn ēnsis eratsine mīlitis ūsū mollia sēcūrae peragēbant ōtia gentēs. ipsa quoque inmūnis rastrōque intācta nec ūllīs saucia vōmeribus per sē dabat omnia tellūs, contentīque cibīs nūllō cōgente creātīs arbuteōs fētūs montānaque frāga legēbant cornaque et in dūrīs haerentia mōra rubētīs et quae dēciderant patulā Iovis arbore glandēs. vēr erat aeternum, placidīque tepentibus aurīs mulcēbant zephyrī nātōs sine sēmine flōrēs; mox etiam frūgēs tellūs inarāta ferēbat, nec renovātus ager gravidīs cānēbat aristīs; flūmina iam lactīs, iam flūmina nectaris ībant, flāvaque dē viridī stillābant īlice mella. Postquam Sāturnō tenebrōsa in Tartara missō sub Iove mundus erat, subiit argentea prōlēs, aurō dēterior, fulvō pretiōsior aere. Iuppiter antīquī contrāxit tempora vēris perque hiemēs aestūsque et inaequālīs autumnōs et breve vēr spatiīs exēgit quattuor annum. tum prīmum siccīs āēr fervōribus ustus canduit, et ventīs glaciēs adstricta pependit; tum prīmum subiēre domōs; domus antra fuērunt et dēnsī fruticēs et vīnctae cortice virgae. sēmina tum prīmum longīs Cereālia sulcīs obruta sunt, pressīque iugō gemuēre iuvencī. Tertia post illam successit aēnea prōlēs, saevior ingeniīs et ad horrida prōmptior arma, nōn scelerāta tamen; dē dūrō est ultima ferrō. prōtinus inrūpit vēnae pēiōris in aevum omne nefasfūgēre pudor vērumque fidēsque; in quōrum subiēre locum fraudēsque dolusque īnsidiaeque et vīs et amor scelerātus habendī. vēla dabant ventīs nec adhūc bene nōverat illōs nāvita, quaeque prius steterant in montibus altīs, flūctibus ignōtīs īnsultāvēre carīnae, commūnemque prius ceu lūmina sōlis et aurās cautus humum longō signāvit līmite mēnsor. nec tantum segetēs alimentaque dēbita dīves poscēbātur humus, sed itum est in vīscera terrae, quāsque recondiderat Stygiīsque admōverat umbrīs, effodiuntur opēs, inrītāmenta malōrum. iamque nocēns ferrum ferrōque nocentius aurum prōdierat, prōdit bellum, quod pugnat utrōque, sanguineāque manū crepitantia concutit arma. vīvitur ex raptōnōn hospes ab hospite tūtus, nōn socer ā generō, frātrum quoque grātia rāra est; inminet exitiō vir coniugis, illa marītī, lūrida terribilēs miscent aconīta novercae, fīlius ante diem patriōs inquīrit in annōs: victa iacet pietās, et virgō caede madentis ultima caelestum terrās Astraea relīquit. Nēve foret terrīs sēcūrior arduus aether, adfectāsse ferunt rēgnum caeleste gigantās altaque congestōs strūxisse ad sīdera montis. tum pater omnipotēns missō perfrēgit Olympum fulmine et excussit subiectō Pēliōn Ossae. obruta mōle suā cum corpora dīra iacērent, perfūsam multō nātōrum sanguine Terram immaduisse ferunt calidumque animāsse cruōrem et, nē nūlla suae stirpis monimenta manērent, in faciem vertisse hominum; sed et illa propāgō contemptrīx superum saevaeque avidissima caedis et violenta fuitscīrēs ē sanguine nātōs. Quae pater ut summā vīdit Sāturnius arce, ingemit et factō nōndum vulgāta recentī foeda Lycāoniae referēns convīvia mēnsae ingentēs animō et dignās Iove concipit īrās conciliumque vocattenuit mora nūlla vocātōs. Est via sublīmis, caelō manifēsta serēnō; lactea nōmen habet, candōre notābilis ipsō. hāc iter est superīs ad magnī tēcta Tonantis rēgālemque domumdextrā laevāque deōrum ātria nōbilium valvīs celebrantur apertīs. plēbs habitat dīversa locīshāc parte potentēs caelicolae clārīque suōs posuēre penātēs; hic locus est, quem, sī verbīs audācia dētur, haud timeam magnī dīxisse Palātia caelī. Ergō ubi marmoreō superī sēdēre recessū, celsior ipse locō scēptrōque innīxus eburnō terrificam capitis concussit terque quaterque caesariem, cum quā terram, mare, sīdera mōvit. tālibus inde modīs ōra indignantia solvit: 'nōn ego prō mundī rēgnō magis ānxius illā tempestāte fuī, quā centum quisque parābat inicere anguipedum captīvō bracchia caelō. nam quamquam ferus hostis erat, tamen illud ab ūnō corpore et ex ūnā pendēbat orīgine bellum; nunc mihi quā tōtum Nēreus circumsonat orbem, perdendum est mortāle genusper flūmina iūrō īnfera sub terrās Stygiō lābentia lūcō! cūncta prius temptanda, sed inmedicābile cūrae ēnse recīdendum, nē pars sincēra trahātur. sunt mihi sēmideī, sunt, rūstica nūmina, nymphae faunīque satyrīque et monticolae silvānī; quōs quoniam caelī nōndum dignāmur honōre, quās dedimus, certē terrās habitāre sināmus. an satis, ō superī, tūtōs fore crēditis illōs, cum mihi, quī fulmen, quī vōs habeōque regōque, strūxerit īnsidiās nōtus feritāte Lycāōn?' Cōnfremuēre omnēs studiīsque ārdentibus ausum tālia dēposcuntsīc, cum manus inpia saevit sanguine Caesareō Rōmānum exstinguere nōmen, attonitum tantae subitō terrōre ruīnae hūmānum genus est tōtusque perhorruit orbis; nec tibi grāta minus pietās, Auguste, tuōrum quam fuit illa Iovī. quī postquam vōce manūque murmura conpressit, tenuēre silentia cūnctī. substitit ut clāmor pressus gravitāte regentis, Iuppiter hoc iterum sermōne silentia rūpit: 'ille quidem poenās (cūram hanc dīmittite!) solvit; quod tamen admissum, quae sit vindicta, docēbō. contigerat nostrās īnfāmia temporis aurēs; quam cupiēns falsam summō dēlābor Olympō et deus hūmānā lūstrō sub imāgine terrās. longa mora est, quantum noxae sit ubīque repertum, ēnumerāreminōr fuit ipsa īnfāmia vērō. Maenala trānsieram latebrīs horrenda ferārum et cum Cyllēne gelidī pīnēta Lycaeī: Arcadis hinc sēdēs et inhospita tēcta tyrannī ingredior, traherent cum sēra crepuscula noctem. signa dedī vēnisse deum, vulgusque precārī coeperatinrīdēt prīmō pia vōta Lycāōn, mox ait "experiar deus hic discrīmine apertō an sit mortālisnec erit dubitābile vērum." nocte gravem somnō necopīnā perdere morte comparathaec illī placet experientia vērī; nec contentus eō, missī dē gente Molossā obsidis ūnīus iugulum mucrōne resolvit atque ita sēminecēs partim ferventibus artūs mollit aquīs, partim subiectō torruit ignī. quod simul inposuit mēnsīs, ego vindice flamma in dominō dignōs ēvertī tēcta penātēs; territus ipse fugit nactusque silentia rūris exululat frūstrāque loquī cōnāturab ipsō colligit os rabiem solitaeque cupīdine caedis vertitur in pecudēs et nunc quoque sanguine gaudet. in villōs abeunt vestēs, in crūra lacertī: fit lupus et veteris servat vestīgia fōrmae; cānitiēs eadem est, eadem violentia vultūs, īdem oculī lūcent, eadem feritātis imāgō est. occidit ūna domus, sed nōn domus ūna perīre digna fuitquā terra patet, fera rēgnat Erīnys. in facinus iūrāsse putēs! dent ōcius omnēs, quās meruēre patī, (sīc stat sententia) poenās.' Dicta Iovis pars vōce probant stimulōsque frementī adiciunt, aliī partēs adsēnsibus inplent. est tamen hūmānī generis iactūra dolōrī omnibus, et quae sit terrae mortālibus orbae fōrma futūra rogant, quis sit lātūrus in ārās tūra, ferīsne paret populandās trādere terrās. tālia quaerentēs (sibi enim fore cētera cūrae) rēx superum trepidāre vetat subolemque priōrī dissimilem populō prōmittit orīgine mīrā. Iamque erat in tōtās sparsūrus fulmina terrās; sed timuit, nē forte sacer tot ab ignibus aether conciperet flammās longusque ārdēsceret axis: esse quoque in fātīs reminīscitur, adfore tempus, quō mare, quō tellūs correptaque rēgia caelī ārdeat et mundī mōlēs obsessa labōret. tēla repōnuntur manibus fabricāta cyclōpum; poena placet dīversa, genus mortāle sub undīs perdere et ex omnī nimbōs dēmittere caelō. Prōtinus Aeoliīs Aquilōnem claudit in antrīs et quaecumque fugant inductās flāmina nūbēs ēmittitque Notum. madidīs Notus ēvolat ālīs, terribilem piceā tēctus cālīgine vultum; barba gravis nimbīs, cānīs fluit unda capillīs; fronte sedent nebulae, rōrant pennaeque sinūsque. utque manū lātā pendentia nūbila pressit, fit fragorhinc dēnsī funduntur ab aethere nimbī; nūntia Iūnōnis variōs indūta colōrēs concipit Īris aquās alimentaque nūbibus adfert. sternuntur segetēs et dēplōrāta colōnī vōta iacent, longīque perit labor inritus annī. Nec caelō contenta suō est Iovis īra, sed illum caeruleus frāter iuvat auxiliāribus undīs. convocat hīc amnesquī postquam tēcta tyrannī intrāvēre suī, 'nōn est hortāmine longō nunc' ait 'ūtendum; vīrēs effundite vestrās: sīc opus est! aperīte domōs ac mōle remōta flūminibus vestrīs tōtās inmittite habēnās!' iusserat; hī redeunt ac fontibus ōra relaxant et dēfrēnātō volvuntur in aequora cursū. Ipse tridente suō terram percussit, at illa intremuit mōtūque viās patefēcit aquārum. exspatiāta ruunt per apertōs flūmina campōs cumque satīs arbusta simul pecudēsque virōsque tēctaque cumque suīs rapiunt penetrālia sacrīs. sī qua domus mānsit potuitque resistere tantō indēiecta malō, culmen tamen altior hūius unda tegit, pressaeque latent sub gurgite turrēs. iamque mare et tellūs nūllum discrīmen habēbant: omnia pontus erat, dērant quoque lītora pontō. Occupat hīc collem, cumbā sedet alter adunca et dūcit rēmōs illīc, ubi nūper arābat: ille suprā segetēs aut mersae culmina vīllae nāvigat, hīc summā piscem dēprēndit in ulmō. fīgitur in viridī, sī fors tulit, ancora prātō, aut subiecta terunt curvae vīnēta carīnae; et, modo quā gracilēs grāmen carpsēre capellae, nunc ibi dēfōrmēs pōnunt sua corpora phōcae. mīrantur sub aquā lūcōs urbēsque domōsque Nēreidēs, silvāsque tenent delphīnēs et altīs incursant rāmīs agitātaque rōbora pulsant. nat lupus inter ovēs, fulvōs vehit unda leōnēs, unda vehit tigrēs; nec vīrēs fulminis aprō, crūra nec ablātō prōsunt vēlōcia cervō, quaesītīsque diū terrīs, ubi sistere possit, in mare lassātīs volucris vaga dēcidit ālīs. obruerat tumulōs inmēnsa licentia pontī, pulsābantque novī montāna cacūmina flūctūs. maxima pars undā rapitur; quibus unda pepercit, illōs longa domant inopī iēiūnia vīctū. Sēparat Āoniōs Oetaeīs Phōcis ab arvīs, terra ferāx, dum terra fuit, sed tempore in illō pars maris et lātus subitārum campus aquārum. mōns ibi verticibus petit arduus astra duōbus, nōmine Parnāsōs, superantque cacūmina nūbēs. hīc ubi Deucaliōn (nam cētera tēxerat aequor) cum cōnsorte torī parvā rate vectus adhaesit, Cōrycidās nymphās et nūmina montis adōrant fātidicamque Themin, quae tunc ōrācla tenēbat: nōn illō melior quisquam nec amantior aequī vir fuit aut illā metuentior ūlla deōrum. Iuppiter ut liquidīs stāgnāre palūdibus orbem et superesse virum dē tot modo mīlibus ūnum, et superesse vīdit dē tot modo mīlibus ūnam, innocuōs ambō, cultōrēs nūminis ambō, nūbila disiēcit nimbīsque aquilōne remōtīs et caelō terrās ostendit et aethera terrīs. nec maris īra manet, positōque tricuspide tēlō mulcet aquās rēctor pelagī suprāque profundum exstantem atque umerōs innātō mūrice tēctum caeruleum Trītōna vocat conchaeque sonantī īnspīrāre iubet flūctūsque et flūmina signō iam revocāre datōcava būcina sūmitur illī, tortilis in lātum quae turbine crēscit ab īmō, būcina, quae mediō concēpit ubi āera pontō, lītora vōce replet sub utrōque iacentia Phoebō; tum quoque, ut ōra deī madidā rōrantia barbā contigit et cecinit iussōs īnflāta receptūs, omnibus audīta est tellūris et aequoris undīs, et quibus est undīs audīta, coercuit omnēs. iam mare lītus habet, plēnōs capit alveus amnēs, flūmina subsīdunt collēsque exīre videntur; surgit humus, crēscunt sola dēcrēscentibus undīs, postque diem longam nūdāta cacūmina silvae ostendunt līmumque tenent in fronde relictum Redditus orbis erat; quem postquam vīdit inānem et dēsōlātās agere alta silentia terrās, Deucaliōn lacrimīs ita Pyrrham adfātur obortīs: 'ō soror, ō coniūnx, ō fēmina sōla superstēs, quam commūne mihī genus et patruēlis orīgō, deinde torus iūnxit, nunc ipsa perīcula iungunt, terrārum, quāscumque vident occāsus et ortūs, nōs duo turba sumus; possēdit cētera pontus. haec quoque adhūc vītae nōn est fīdūcia nostrae certa satis; terrent etiamnum nūbila mentem. quis tibi, sī sine mē fātīs ērepta fuissēs, nunc animus, miseranda, foret? quō sōla timōrem ferre modō possēs? quō cōnsōlante dolērēs! namque ego (crēde mihī), sī tē quoque pontus habēret, tē sequerer, coniūnx, et mē quoque pontus habēret. ō utinam possim populōs reparāre paternīs artibus atque animās fōrmātae īnfundere terrae! nunc genus in nōbīs restat mortāle duōbus. sīc vīsum superīshominumque exempla manēmus.' dīxerat, et flēbantplacuīt caeleste precārī nūmen et auxilium per sacrās quaerere sortēs. nūlla mora estādeunt pariter Cēphēsidas undās, ut nōndum liquidās, sīc iam vada nōta secantēs. inde ubi lībātōs inrōrāvēre liquōrēs vestibus et capitī, flectunt vestīgia sānctae ad dēlūbra deae, quōrum fastīgia turpī pallēbant muscō stābantque sine ignibus ārae. ut templī tetigēre gradūs, prōcumbit uterque prōnus humī gelidōque pavēns dedit ōscula saxō atque ita 'sī precibus' dīxērunt 'nūmina iūstīs victa remollēscunt, sī flectitur īra deōrum, dīc, Themi, quā generis damnum reparābile nostrī arte sit, et mersīs fer opem, mītissima, rēbus!' Mōta dea est sortemque dedit'discēdite templō et vēlāte caput cīnctāsque resolvite vestēs ossaque post tergum magnae iactāte parentis!' obstupuēre diūrumpītque silentia vōce Pyrrha prior iussīsque deae pārēre recūsat, detque sibī veniam pavidō rogat ōre pavetque laedere iactātīs māternās ossibus umbrās. intereā repetunt caecīs obscūra latebrīs verba datae sortis sēcum inter sēque volūtant. inde Promēthīdēs placidīs Epimēthida dictīs mulcet et 'aut fallāx' ait 'est sollertia nōbīs, aut (pia sunt nūllumque nefās ōrācula suādent!) magna parēns terrā estlapidēs in corpore terrae ossa reor dīcī; iacere hōs post terga iubēmur.' Coniugis auguriō quamquam Tītānia mōta est, spēs tamen in dubiō estadeō caelestibus ambō diffīdunt monitīs; sed quid temptāre nocēbit? descenduntvēlantque caput tunicāsque recingunt et iussōs lapidēs sua post vestīgia mittunt. saxa (quis hoc crēdat, nisi sit prō teste vetustās?) pōnere dūritiem coepēre suumque rigōrem mollīrīque morā mollītaque dūcere fōrmam. mox ubi crēvērunt nātūraque mītior illīs contigit, ut quaedam, sīc nōn manifēsta vidērī fōrma potest hominis, sed utī dē marmore coepta nōn exācta satis rudibusque simillima signīs, quae tamen ex illīs aliquō pars ūmida sūcō et terrēna fuit, versa est in corporis ūsum; quod solidum est flectīque nequit, mūtātur in ossa, quae modo vēna fuit, sub eōdem nōmine mānsit, inque brevī spatiō superōrum nūmine saxa missa virī manibus faciem trāxēre virōrum et dē fēmineō reparāta est fēmina iactū. inde genus dūrum sumus experiēnsque labōrum et documenta damus quā sīmus orīgine nātī. Cētera dīversīs tellūs animālia fōrmīs sponte suā peperit, postquam vetus ūmor ab igne percaluit sōlis, caenumque ūdaeque palūdēs intumuēre aestū, fēcundaque sēmina rērum vīvācī nūtrīta solō ceu mātris in alvō crēvērunt faciemque aliquam cēpēre morandō. sīc ubi dēseruit madidōs septemfluus agrōs Nīlus et antīquō sua flūmina reddidit alveō aetheriōque recēns exārsit sīdere līmus, plūrima cultōrēs versīs animālia glaebīs inveniunt et in hīs quaedam modo coepta per ipsum nāscendī spatium, quaedam inperfecta suīsque trunca vident numerīs, et eōdem in corpore saepe altera pars vīvit, rudis est pars altera tellūs. quippe ubi temperiem sūmpsēre ūmorque calorque, concipiunt, et ab hīs oriuntur cūncta duōbus, cumque sit ignis aquae pugnāx, vapor ūmidus omnēs rēs creat, et discors concordia fētibus apta est. ergō ubi dīluviō tellūs lutulenta recentī sōlibus aetheriīs altōque recanduit aestū, ēdidit innumerās speciēs; partimque figūrās rettulit antīquās, partim nova mōnstra creāvit. Illa quidem nōllet, sed tē quoque, maxime Pȳthōn, tum genuit, populīsque novīs, incognita serpēns, terror erastantum spatiī dē monte tenēbās. hunc deus arcitenēns, numquam lētālibus armīs ante nisi in dammīs capreīsque fugācibus ūsus, mīlle gravem tēlīs exhaustā paene pharetrā perdidit effūsō per vulnera nigra venēnō. nēve operis fāmam posset dēlēre vetustās, īnstituit sacrōs celebrī certāmine lūdōs, Pȳthia dē domitae serpentīs nōmine dictōs. hīc iuvenum quīcumque manū pedibusve rotāve vīcerat, aesculeae capiēbat frondis honōrem. nōndum laurus erat, longōque decentia crīne tempora cingēbat dē quālibet arbore Phoebus. Prīmus amor Phoebī Daphnē Pēnēia, quem nōn fors ignāra dedit, sed saeva Cupīdinis īra, Dēlius hunc nūper, victā serpente superbus, vīderat adductō flectentem cornua nervō 'quid' que 'tibī, lascīve puer, cum fortibus armīs?' dīxerat'ista decent umerōs gestāmina nostrōs, quī dare certa ferae, dare vulnera possumus hostī, quī modo pestiferō tot iūgera ventre prementem strāvimus innumerīs tumidum Pȳthōna sagittīs. tū face nescio quōs estō contentus amōrēs inrītāre tuā, nec laudēs adsere nostrās!' fīlius huic Veneris 'fīgat tuus omnia, Phoebe, tē meus arcus' ait; 'quantōque animālia cēdunt cūncta deō, tantō minor est tua glōria nostra.' dīxit et ēlīsō percussīs āere pennīs inpiger umbrōsā Parnāsī cōnstitit arce eque sagittiferā prōmpsit duo tēla pharetrā dīversōrum operumfugat hoc, facit illud amōrem; quod facit, aurātum est et cuspide fulget acūtā, quod fugat, obtūsum est et habet sub harundine plumbum. hoc deus in nymphā Pēnēide fīxit, at illō laesit Apollineās trāiecta per ossa medullās; prōtinus alter amat, fugit altera nōmen amantis silvārum latebrīs captīvārumque ferārum exuviīs gaudēns innūptaeque aemula Phoebēs: vitta coercēbat positōs sine lēge capillōs. multī illam petiēre, illa āversāta petentēs inpatiēns expersque virī nemora āvia lūstrat nec, quid Hymen, quid Amor, quid sint cōnūbia cūrat. saepe pater dīxit'generum mihi, fīlia, dēbēs,' saepe pater dīxit'dēbēs mihi, nāta, nepōtēs'; illa velut crīmen taedās exōsa iugālēs pulchra verēcundō suffūderat ōra rubōre inque patris blandīs haerēns cervīce lacertīs 'dā mihi perpetuā, genitor cārissime,' dīxit 'virginitāte fruī! dedit hoc pater ante Diānae.' ille quidem obsequitur, sed tē decor iste quod optās esse vetat, vōtōque tuō tua fōrma repugnat: Phoebus amat vīsaeque cupit cōnūbia Daphnēs, quodque cupit, spērat, suaque illum ōrācula fallunt, utque levēs stipulae dēmptīs adolentur aristīs, ut facibus saepēs ārdent, quās forte viātor vel nimis admōvit vel iam sub lūce relīquit, sīc deus in flammās abiit, sīc pectore tōtō ūritur et sterilem spērandō nūtrit amōrem. spectat inōrnātōs collō pendēre capillōs et 'quid, sī cōmantur?' ait. videt igne micantēs sīderibus similēs oculōs, videt ōscula, quae nōn est vīdisse satis; laudat digitōsque manūsque bracchiaque et nūdōs mediā plūs parte lacertōs; sī qua latent, meliōra putat. fugit ōcior aura illa levī neque ad haec revocantis verba resistit: 'nympha, precor, Pēnēī, manē! nōn īnsequor hostis; nympha, manē! sīc agna lupum, sīc cerva leōnem, sīc aquilam pennā fugiunt trepidante columbae, hostēs quaeque suosāmōr est mihi causa sequendī! mē miserum! nē prōna cadās indignave laedī crūra notent sentēs et sim tibi causa dolōris! aspera, quā properās, loca suntmoderātius, ōrō, curre fugamque inhibē, moderātius īnsequar ipse. cui placeās, inquīre tamennōn incola montis, nōn ego sum pāstor, nōn hīc armenta gregēsque horridus observō. nescīs, temerāria, nescīs, quem fugiās, ideōque fugismihi Delphica tellūs et Claros et Tenedos Patareāque rēgia servit; Iuppiter est genitor; per mē, quod eritque fuitque estque, patet; per mē concordant carmina nervīs. certa quidem nostra est, nostrā tamen ūna sagitta certior, in vacuō quae vulnera pectore fēcit! inventum medicīna meum est, opiferque per orbem dīcor, et herbārum subiecta potentia nōbīs. ei mihi, quod nūllīs amor est sānābilis herbīs nec prōsunt dominō, quae prōsunt omnibus, artēs!' Plūra locūtūrum timidō Pēnēia cursū fūgit cumque ipsō verba inperfecta relīquit, tum quoque vīsa decēns; nūdābant corpora ventī, obviaque adversās vibrābant flāmina vestēs, et levis inpulsōs retrō dabat aura capillōs, auctaque fōrma fugā est. sed enim nōn sustinet ultrā perdere blanditiās iuvenis deus, utque monēbat ipse Amor, admissō sequitur vestīgia passū. ut canis in vacuō leporem cum Gallicus arvō vīdit, et hic praedam pedibus petit, ille salūtem; alter inhaesūrō similis iam iamque tenēre spērat et extentō stringit vestīgia rōstrō, alter in ambiguō est, an sit conprēnsus, et ipsīs morsibus ēripitur tangentiaque ōra relinquit: sīc deus et virgō est hic spē celer, illa timōre. quī tamen īnsequitur pennīs adiūtus Amōris, ōcior est requiemque negat tergōque fugācis inminet et crīnem sparsum cervīcibus adflat. vīribus absūmptīs expalluit illa citaeque victa labōre fugae spectāns Pēneidās undās 'fer, pater,' inquit 'opem! sī flūmina nūmen habētis, quā nimium placuī, mūtandō perde figūram!' [quae facit ut laedar mūtandō perde figūram.] vix prece fīnītā torpor gravis occupat artūs, mollia cinguntur tenuī praecordia librō, in frondem crīnēs, in rāmōs bracchia crēscunt, pēs modo tam vēlōx pigrīs rādīcibus haeret, ōra cacūmen habetremanet nitor ūnus in illā. Hanc quoque Phoebus amat positāque in stīpite dextrā sentit adhūc trepidāre novō sub cortice pectus conplexusque suīs rāmōs ut membra lacertīs ōscula dat lignō; refugit tamen ōscula lignum. cui deus 'at, quoniam coniūnx mea nōn potes esse, arbor eris certē' dīxit 'mea! semper habēbunt tē coma, tē citharae, tē nostrae, laure, pharetrae; tū ducibus Latiīs aderis, cum laeta Triumphum vōx canet et vīsent longās Capitōlia pompās; postibus Augustīs eadem fīdissima cūstōs ante forēs stābis mediamque tuēbere quercum, utque meum intōnsīs caput est iuvenāle capillīs, tū quoque perpetuōs semper gere frondis honōrēs!' fīnierat Paeanfactis modo laurea rāmīs adnuit utque caput vīsa est agitāsse cacūmen. Est nemus Haemoniae, praerupta quod undique claudit silvavocant Tempe; per quae Pēnēōs ab īmō effūsus Pindō spūmōsīs volvitur undīs dēiectūque gravī tenuēs agitantia fūmōs nūbila condūcit summīsque adspergine silvīs inpluit et sonitū plūs quam vīcīna fatīgat: haec domus, haec sēdēs, haec sunt penetrālia magnī amnis, in hīs residēns factō dē cautibus antrō, undīs iūra dabat nymphīsque colentibus undās. conveniunt illūc populāria flūmina prīmum, nescia, grātentur cōnsōlenturne parentem, pōpulifer Sperchīos et inrequiētus Enīpeus Āpidanōsque senex lēnisque Amphrȳsōs et Aeās, moxque amnēs aliī, quī, quā tulit inpetus illōs, in mare dēdūcunt fessās errōribus undās. Īnachus ūnus abest īmōque reconditus antrō flētibus auget aquās nātamque miserrimus Iō lūget ut āmissamnescīt, vītāne fruātur an sit apud mānēs; sed quam nōn invenit usquam, esse putat nusquam atque animō pēiōra verētur. Vīderat ā patriō redeuntem Iuppiter illam flūmine et 'ō virgō Iove digna tuōque beātum nescio quem factūra torō, pete' dīxerat 'umbrās altōrum nemorum' (et nemorum mōnstrāverat umbrās) 'dum calet, et mediō sōl est altissimus orbe! quodsī sōla timēs latebrās intrāre ferārum, praeside tūta deō nemorum sēcrēta subībis, nec dē plēbe deō, sed quī caelestia magnā scēptra manū teneō, sed quī vaga fulmina mittō. nē fuge mē!' fugiēbat enim. iam pāscua Lernae cōnsitaque arboribus Lyrcēa relīquerat arva, cum deus inductā lātās cālīgine terrās occuluit tenuitque fugam rapuitque pudōrem. Intereā mediōs Iūnō dēspexit in Argōs et noctīs faciem nebulās fēcisse volucrēs sub nitidō mīrāta diē, nōn flūminis illās esse, nec ūmentī sēnsit tellūre remittī; atque suus coniūnx ubi sit circumspicit, ut quae dēprēnsī totiēns iam nōsset fūrta marītī. quem postquam caelō nōn repperit, 'aut ego fallor aut ego laedor' ait dēlāpsaque ab aethere summō cōnstitit in terrīs nebulāsque recēdere iussit. coniugis adventum praesēnserat inque nitentem Īnachidōs vultus mūtāverat ille iuvencam; bōs quoque fōrmōsa est. speciem Sāturnia vaccae, quamquam invīta, probat nec nōn, et cūius et unde quōve sit armentō, vērī quasi nescia quaerit. Iuppiter ē terrā genitam mentītur, ut auctor dēsinat inquīrīpetit hanc Sāturnia mūnus. quid faciat? crūdēle suōs addīcere amōrēs, nōn dare suspectum est pudor est, quī suādeat illinc, hinc dissuādet Amor. victus Pudor esset Amōre, sed leve sī mūnus sociae generisque torīque vacca negārētur, poterat nōn vacca vidērī! Paelice dōnātā nōn prōtinus exuit omnem dīva metum timuitque Iovem et fuit ānxia fūrtī, dōnec Arestoridae servandam trādidit Argō. centum lūminibus cīnctum caput Argus habēbat inde suīs vicibus capiēbant bīna quiētem, cētera servābant atque in statiōne manēbant. cōnstiterat quōcumque modō, spectābat ad Iō, ante oculōs Iō, quamvīs āversus, habēbat. lūce sinit pāscī; cum sōl tellūre sub altā est, claudit et indignō circumdat vincula collō. frondibus arboreīs et amārā pāscitur herbā. prōque torō terrae nōn semper grāmen habentī incubat īnfēlīx līmōsaque flūmina pōtat. illa etiam supplex Argō cum bracchia vellet tendere, nōn habuit, quae bracchia tenderet Argō, cōnātōque querī mūgītūs ēdidit ōre pertimuitque sonōs propriāque exterrita vōce est. vēnit et ad rīpās, ubi lūdere saepe solēbat, Īnachidasrictūs novaque ut cōnspexit in undā cornua, pertimuit sēque exsternāta refūgit. nāides ignōrant, ignōrat et Īnachus ipse, quae sit; at illa patrem sequitur sequiturque sorōrēs et patitur tangī sēque admīrantibus offert. dēcerptās senior porrēxerat Īnachus herbās: illa manus lambit patriīsque dat ōscula palmīs nec retinet lacrimās et, sī modo verba sequantur, ōret opem nōmenque suum cāsusque loquātur; littera prō verbīs, quam pēs in pulvere dūxit, corporis indicium mūtātī trīste perēgit. 'mē miserum!' exclāmat pater Īnachus inque gementis cornibus et niveā pendēns cervīce iuvencae 'mē miserum!' ingeminat; 'tūne es quaesīta per omnēs nāta mihī terrās? tū nōn inventa reperta lūctus erās levior! reticēs nec mūtua nostrīs dicta refers, altō tantum suspīria dūcis pectore, quodque ūnum potes, ad mea verba remūgīs! at tibi ego ignārus thalamōs taedāsque parābam, spēsque fuit generī mihi prīma, secunda nepōtum. dē grege nunc tibi vir, nunc dē grege nātus habendus. nec fīnīre licet tantōs mihi morte dolōrēs; sed nocet esse deum, praeclūsaque iānua lētī aeternum nostrōs lūctūs extendit in aevum.' tālia maerentī stēllātus submovet Argus ēreptamque patrī dīversā in pāscua nātam abstrahit. ipse procul montis sublīme cacūmen occupat, unde sedēns partēs speculātur in omnēs. Nec superum rēctor mala tanta Phorōnidos ultrā ferre potest nātumque vocat, quem lūcida partū Plēias ēnīxa est lētōque det imperat Argum. parva mora est ālās pedibus virgamque potentī somniferam sūmpsisse manū tegumenque capillīs. haec ubi disposuit, patriā Iove nātus ab arce dēsilit in terrās; illīc tegumenque remōvit et posuit pennās, tantummodo virga retenta est: hāc agit, ut pāstor, per dēvia rūra capellās dum venit abductās, et strūctīs cantat avēnīs. vōce novā captus cūstōs Iūnōnius 'at tū, quisquis es, hoc poterās mēcum cōnsīdere saxō' Argus ait; 'neque enim pecorī fēcundior ūllō herba locō est, aptamque vidēs pāstōribus umbram.' Sēdit Atlantiadēs et euntem multa loquendō dētinuit sermōne diem iūnctīsque canendō vincere harundinibus servantia lūmina temptat. ille tamen pugnat mollēs ēvincere somnōs et, quamvīs sopor est oculōrum parte receptus, parte tamen vigilat. quaerit quoque (namque reperta fistula nūper erat), quā sit ratiōne repertā. Tum deus 'Arcadiae gelidīs sub montibus' inquit 'inter hamādryadas celeberrima Nōnācrīnās nāias ūna fuitnymphae Sȳringa vocābant. nōn semel et satyrōs ēlūserat illa sequentēs et quōscumque deōs umbrōsaque silva ferāxque rūs habet. Ortygiam studiīs ipsāque colēbat virginitāte deam; rītū quoque cīncta Diānae falleret et posset crēdī Lātōnia, sī nōn corneus huic arcus, sī nōn foret aureus illī; sīc quoque fallēbat. Redeuntem colle Lycaeō Pan videt hanc pīnūque caput praecīnctus acūtā tālia verba refert -- restābat verba referre et precibus sprētīs fūgisse per āvia nympham, dōnec harēnōsī placidum Lādōnis ad amnem vēnerit; hīc illam cursum inpedientibus undīs ut sē mūtārent liquidās ōrāsse sorōrēs, Pānaque cum prēnsam sibi iam Sȳringa putāret, corpore prō nymphae calamōs tenuisse palūstrēs, dumque ibi suspīrat, mōtōs in harundine ventōs effēcisse sonum tenuem similemque querentī. arte novā vōcisque deum dulcēdine captum 'hoc mihi colloquium tēcum' dīxisse 'manēbit,' atque ita disparibus calamīs conpāgine cērae inter sē iūnctīs nōmen tenuisse puellae. tālia dictūrus vīdit Cyllēnius omnēs subcubuisse oculōs adopertaque lūmina somnō; supprimit extemplō vōcem firmatque sopōrem languida permulcēns medicātā lūmina virgā. nec mora, falcātō nūtantem vulnerat ēnse, quā collō est cōnfīne caput, saxōque cruentum dēicit et maculat praeruptam sanguine rūpem. Arge, iacēs, quodque in tot lūmina lūmen habēbās, exstīnctum est, centumque oculōs nox occupat ūna. Excipit hōs volucrisque suae Sāturnia pennīs collocat et gemmīs caudam stēllantibus inplet. prōtinus exārsit nec tempora distulit īrae horriferamque oculīs animōque obiēcit Erīnyn paelicis Argolicae stimulōsque in pectore caecōs condidit et profugam per tōtum exercuit orbem. ultimus inmēnsō restābās, Nīle, labōrī; quem simulac tetigit, positīsque in margine rīpae prōcubuit genibus resupīnōque ardua collō, quōs potuit sōlōs, tollēns ad sīdera vultūs et gemitū et lacrimīs et lūctisonō mūgītū cum Iove vīsa querī fīnemque ōrāre malōrum. coniugis ille suae conplexus colla lacertīs, fīniat ut poenās tandem, rogat 'in' que 'futūrum pōne metūs' inquit'numquam tibi causa dolōris haec erit,' et Stygiās iubet hoc audīre palūdēs. Ut lēnīta dea est, vultus capit illa priōrēs fitque, quod ante fuitfugiunt ē corpore saetae, cornua dēcrēscunt, fit lūminis artior orbis, contrahitur rictus, redeunt umerīque manūsque, ungulaque in quīnōs dīlāpsa absūmitur unguēs: dē bove nīl superest fōrmae nisi candor in illā. officiōque pedum nymphē contenta duōrum ērigitur metuitque loquī, nē mōre iuvencae mūgiat, et timidē verba intermissa retemptat. Nunc dea līnigerā colitur celeberrima turba. huic Epaphus magnī genitus dē sēmine tandem crēditur esse Iovis perque urbēs iūncta parentī templa tenet. fuit huic animīs aequālis et annīs Sōle satus Phaethōn, quem quondam magna loquentem nec sibi cēdentem Phoebōque parente superbum nōn tulit Īnachidēs 'mātrī' que ait 'omnia dēmēns crēdis et es tumidus genitōris imāgine falsī.' ērubuit Phaethōn īramque pudōre repressit et tulit ad Clymenēn Epaphī convīcia mātrem 'quō' que 'magis doleās, genetrīx' ait, 'ille ego līber, ille ferōx tacuī! pudet haec opprobria nōbīs et dīcī potuisse et nōn potuisse refellī. at tū, sī modo sum caelestī stirpe creātus, ēde notam tantī generis mēque adsere caelō!' dīxit et inplicuit māternō bracchia collō perque suum Meropisque caput taedāsque sorōrum trāderet ōrāvit vērī sibi signa parentis. ambiguum Clymenē precibus Phaethontis an īrā mōta magis dictī sibi crīminis utraque caelō bracchia porrēxit spectānsque ad lūmina sōlis 'per iubar hoc' inquit 'radiīs īnsigne coruscīs, nāte, tibī iūrō, quod nōs auditque videtque, hoc tē, quem spectās, hoc tē, quī temperat orbem, Sōle satum; sī ficta loquor, neget ipse videndum sē mihi, sitque oculīs lūx ista novissima nostrīs! nec longus labor est patriōs tibi nōsse penātēs. unde oritur, domus est terrae contermina nostrae: sī modo fert animus, gradere et scītābere ab ipsō!' ēmicat extemplō laetus post tālia mātris dicta suae Phaethōn et concipit aethera mente Aethiopāsque suōs positōsque sub ignibus Indōs sīdereīs trānsit patriōsque adit inpiger ortūs. Rēgia Solīs erat sublīmibus altā columnīs, clāra micante aurō flammāsque imitante pyrōpō, cūius ebur nitidum fastīgia summa tegēbat, argentī biforēs radiābant lūmine valvae. māteriam superābat opusnam Mulciber illīc aequora caelārat mediās cingentia terrās terrārumque orbem caelumque, quod imminet orbī. caeruleōs habet unda deōs, Trītōna canōrum Prōteaque ambiguum ballaenārumque prementem Aegaeōna suīs inmānia terga lacertīs Dōridaque et nātās, quārum pars nāre vidētur, pars in mōle sedēns viridīs siccāre capillōs, pisce vehī quaedamfaciēs nōn omnibus ūna, nōn dīversa tamen, quālem decet esse sorōrum. terra virōs urbēsque gerit silvāsque ferāsque flūminaque et nymphās et cētera nūmina rūris. haec super inposita est caelī fulgentis imāgō, signaque sex foribus dextrīs totidemque sinistrīs. Quō simul adclīvī Clymenēia līmite prōlēs vēnit et intrāvit dubitātī tēcta parentis, prōtinus ad patriōs sua fert vestīgia vultūs cōnsistitque procul; neque enim propiōra ferēbat lūminapurpureā vēlātus veste sedēbat in soliō Phoebus clārīs lūcente smaragdīs. ā dextrā laevāque Diēs et Mēnsis et Annus Saeculaque et positae spatiīs aequālibus Hōrae Vērque novum stābat cīnctum flōrente corōnā, stābat nūda Aestās et spīcea serta gerēbat, stābat et Autumnus calcātīs sordidus ūvīs et glaciālis Hiems cānōs hirsūta capillōs. Ipse locō medius rērum novitāte paventem Sōl oculīs iuvenem, quibus adspicit omnia, vīdit 'quae' que 'viae tibi causa? quid hāc' ait 'arce petīstī, prōgeniēs, Phaethōn, haud īnfitianda parentī?' ille refert'ō lūx inmēnsī pūblica mundī, Phoebe pater, sī dās ūsum mihi nōminis hūius, nec falsā Clymenē culpam sub imāgine cēlat, pignora dā, genitor, per quae tua vēra propāgō crēdar, et hunc animīs errōrem dētrahe nostrīs!' dīxerat, at genitor circum caput omne micantēs dēposuit radiōs propiusque accēdere iussit amplexūque datō 'nec tū meus esse negārī dignus es, et Clymenē vērōs' ait 'ēdidit ortūs, quōque minus dubitēs, quodvīs pete mūnus, ut illud mē tribuente ferās! prōmissī testis adēsto dīs iūranda palūs, oculīs incognita nostrīs!' vix bene dēsierat, currus rogat ille paternōs inque diem ālipedum iūs et moderāmen equōrum. Paenituit iūrāsse patremquī terque quaterque concutiēns inlūstre caput 'temerāria' dīxit 'vōx mea facta tua est; utinam prōmissa licēret nōn dare! cōnfiteor, sōlum hoc tibi, nāte, negārem. dissuādēre licetnōn est tua tūta voluntās! magna petis, Phaethōn, et quae nec vīribus istīs mūnera conveniant nec tam puerīlibus annīs: sors tua mortālīs, nōn est mortāle, quod optās. plūs etiam, quam quod superīs contingere possit, nescius adfectās; placeat sibi quisque licēbit, nōn tamen igniferō quisquam cōnsistere in axe mē valet exceptō; vastī quoque rēctor Olympī, quī fera terribilī iaculātur fulmina dextrā, nōn agat hōs currūsēt quid Iove māius habēmus? ardua prīma via est et quā vix māne recentēs ēnītuntur equī; mediō est altissima caelō, unde mare et terrās ipsī mihi saepe vidēre fit timor et pavidā trepidat formīdine pectus; ultima prōna via est et eget moderāmine certō: tunc etiam quae mē subiectīs excipit undīs, nē ferar in praeceps, Tēthys solet ipsa verērī. adde, quod adsiduā rapitur vertīgine caelum sīderaque alta trahit celerīque volūmine torquet. nītor in adversum, nec mē, quī cētera, vincit inpetus, et rapidō contrārius ēvehor orbī. finge datōs currusquid agēs? poterisne rotātīs obvius īre polīs, nē tē citus auferat axis? forsitan et lūcōs illīc urbēsque deōrum concipiās animō dēlūbraque dītia dōnīs esseper īnsidiās iter est fōrmāsque ferārum! utque viam teneās nūllōque errōre trahāris, per tamen adversī gradiēris cornua taurī Haemoniōsque arcūs violentīque ōra Leōnis saevaque circuitū curvantem bracchia longō Scorpion atque aliter curvantem bracchia Cancrum. nec tibi quadripedēs animōsōs ignibus illīs, quōs in pectore habent, quōs ōre et nāribus efflant, in prōmptū regere estvīx mē patiuntur, ubi ācrēs incaluēre animī cervīxque repugnat habēnīs.¬ at tū, fūnestī nē sim tibi mūneris auctor, nāte, cavē, dum rēsque sinit tua corrige vōta! scīlicet ut nostrō genitum tē sanguine crēdās, pignora certa petisdō pignora certa timendō et patriō pater esse metū probor. adspice vultūs ecce meōs; utinamque oculōs in pectora possēs īnserere et patriās intus dēprēndere cūrās! dēnique quidquid habet dīves, circumspice, mundus eque tot ac tantīs caelī terraeque marisque posce bonīs aliquid; nūllam patiēre repulsam. dēprecor hoc ūnum, quod vērō nōmine poena, nōn honor estpoenam, Phaethōn, prō mūnere poscis! quid mea colla tenēs blandīs, ignāre, lacertīs? nē dubitā! dabitur (Stygiās iūrāvimus undās), quodcumque optāris; sed tū sapientius optā!' Fīnierat monitus; dictīs tamen ille repugnat prōpositumque premit flagratque cupīdine currūs. ergō, quā licuit, genitor cūnctātus ad altōs dēdūcit iuvenem, Vulcānia mūnera, currūs. aureus axis erat, tēmō aureus, aurea summae curvātūra rotae, radiōrum argenteus ōrdō; per iuga chrȳsolithī positaeque ex ōrdine gemmae clāra repercussō reddēbant lūmina Phoebō. Dumque ea magnanimus Phaethōn mīrātur opusque perspicit, ecce vigil nitidō patefēcit ab ortū purpureās Aurōra forēs et plēna rosārum atriadiffugiunt stēllae, quārum agmina cōgit Lūcifer et caelī statiōne novissimus exit. Quem petere ut terrās mundumque rubēscere vīdit cornuaque extrēmae velut ēvānēscere lūnae, iungere equōs Tītān vēlōcibus imperat Hōrīs. iussa deae celerēs peragunt ignemque vomentēs, ambrosiae sūcō saturōs, praesēpibus altīs quadripedēs dūcunt adduntque sonantia frēna. tum pater ōra suī sacrō medicāmine nātī contigit et rapidae fēcit patientia flammae inposuitque comae radiōs praesāgaque lūctus pectore sollicitō repetēns suspīria dīxit: 'sī potes hīs saltem monitīs pārēre parentīs parce, puer, stimulīs et fortius ūtere lōrīs! sponte suā properant, labor est inhibēre volentēs. nec tibi dērēctōs placeat via quīnque per arcūs! sectus in oblīquum est lātō curvāmine līmes, zōnārumque trium contentus fīne polumque effugit austrālem iūnctamque aquilōnibus arctōn: hāc sit iter¬manifēsta rotae vestīgia cernēs¬ utque ferant aequōs et caelum et terra calōrēs, nec preme nec summum mōlīre per aethera currum! altius ēgressus caelestia tēcta cremābis, īnferius terrās; mediō tūtissimus ībis. neu tē dexterior tortum dēclīnet ad Anguem, nēve sinisterior pressam rota dūcat ad Āram, inter utrumque tenē! Fortūnae cētera mandō, quae iuvet et melius quam tū tibi cōnsulat optō. dum loquor, Hesperiō positās in lītore mētās ūmida nox tetigit; nōn est mora lībera nōbīs! poscimureffulget tenebrīs Aurōra fugātis. corripe lōra manū, vel, sī mūtābile pectus est tibi, cōnsiliīs, nōn curribus ūtere nostrīs! dum potes et solidīs etiamnum sēdibus adstās, dumque male optātōs nōndum premis īnscius axēs, quae tūtus spectēs, sine mē dare lūmina terrīs!' Occupat ille levem iuvenālī corpore currum statque super manibusque levēs contingere habēnās gaudet et invītō grātēs agit inde parentī. Intereā volucrēs Pyroīs et Eōus et Aethōn, Solīs equī, quārtusque Phlegōn hinnītibus aurās flammiferīs inplent pedibusque repāgula pulsant. quae postquam Tēthys, fātōrum ignāra nepōtis, reppulit, et facta est inmēnsī cōpia caelī, corripuēre viam pedibusque per āera mōtīs obstantēs scindunt nebulās pennīsque levātī praetereunt ortōs īsdem dē partibus Eurōs. sed leve pondus erat nec quod cognōscere possent Solīs equī, solitaque iugum gravitāte carēbat; utque labant curvae iūstō sine pondere nāvēs perque mare īnstabilēs nimiā levitāte feruntur, sīc onere adsuētō vacuus dat in āera saltūs succutiturque altē similisque est currus inānī. Quod simulac sēnsēre, ruunt trītumque relinquunt quadriiugī spatium nec quō prius ōrdine currunt. ipse pavet nec quā commissās flectat habēnās nec scit quā sit iter, nec, sī sciat, imperet illīs. tum prīmum radiīs gelidī caluēre Triōnēs et vetitō frūstrā temptārunt aequore tinguī, quaeque polō posita est glaciālī proxima Serpēns, frīgore pigra prius nec formīdābilis ūllī, incaluit sūmpsitque novās fervōribus īrās; tē quoque turbātum memorant fūgisse, Boōtē, quamvīs tardus erās et tē tua plaustra tenēbant. Ut vērō summō dēspexit ab aethere terrās īnfēlīx Phaethōn penitus penitusque iacentēs, palluit et subitō genua intremuēre timōre suntque oculīs tenebrae per tantum lūmen obortae, et iam māllet equōs numquam tetigisse paternōs, iam cognōsse genus piget et valuisse rogandō, iam Meropis dīcī cupiēns ita fertur, ut ācta praecipitī pīnus boreā, cui victa remīsit frēna suus rēctor, quam dīs vōtīsque relīquit. quid faciat? multum caelī post terga relictum, ante oculōs plūs estanimō mētītur utrumque et modo, quōs illī fātum contingere nōn est, prōspicit occāsūs, interdum respicit ortūs, quidque agat ignārus stupet et nec frēna remittit nec retinēre valet nec nōmina nōvit equōrum. sparsa quoque in variō passim mīrācula caelō vastārumque videt trepidus simulācra ferārum. est locus, in geminōs ubi bracchia concavat arcus Scorpius et caudā flexīsque utrimque lacertīs porrigit in spatium signōrum membra duōrum: hunc puer ut nigrī madidum sūdōre venēnī vulnera curvātā minitantem cuspide vīdit, mentis inops gelidā formīdine lōra remīsit. Quae postquam summum tetigēre iacentia tergum, exspatiantur equī nūllōque inhibente per aurās ignōtae regiōnis eunt, quāque inpetus ēgit, hāc sine lēge ruunt altōque sub aethere fīxīs incursant stēllīs rapiuntque per āvia currum et modo summa petunt, modo per dēclīve viāsque praecipitēs spatiō terrae propiōre feruntur, īnferiusque suīs frāternōs currere Lūnā admīrātur equōs, ambustaque nūbila fūmant. corripitur flammīs, ut quaeque altissima, tellūs fissaque agit rīmās et sūcīs āret adēmptīs; pābula cānescunt, cum frondibus ūritur arbor, māteriamque suō praebet seges ārida damnō. parva querormagnāe pereunt cum moenibus urbēs, cumque suīs tōtās populīs incendia gentīs in cinerem vertunt; silvae cum montibus ārdent; ārdet Athos Taurusque Cilix et Tmōlus et Oetē et tum sicca, prius crēberrima fontibus, Īdē virgineusque Helicōn et nōndum Oeagrius Haemus: ārdet in inmēnsum geminātīs ignibus Aetnē Parnāsōsque biceps et Eryx et Cynthus et Othrys et tandem nivibus Rhodopē caritūra Mimāsque Dindymaque et Mycalē nātusque ad sacra Cithaerōn. nec prōsunt Scythiae sua frīgoraCaucasus ārdet Ossaque cum Pindō māiorque ambōbus Olympus āeriaeque Alpēs et nūbifer Appennīnus. Tum vērō Phaethōn cūnctīs ē partibus orbem adspicit accēnsum nec tantōs sustinet aestūs ferventīsque aurās velut ē fornāce profundā ōre trahit currūsque suōs candēscere sentit; et neque iam cinerēs ēiectātamque favīllam ferre potest calidōque involvitur undique fūmō, quōque eat aut ubi sit, piceā cālīgine tēctus nescit et arbitriō volucrum raptātur equōrum. Sanguine tum crēdunt in corpora summa vocātō Aethiopum populōs nigrum trāxisse colōrem; tum facta est Libyē raptīs ūmōribus aestū ārida, tum nymphae passīs fontēsque lacūsque dēflēvēre comīs; quaerit Boeōtia Dircēn, Argos Amȳmōnēn, Ephyrē Pīrēnidas undās; nec sortīta locō distantēs flūmina rīpās tūta manentmediīs Tanais fūmāvit in undīs Pēnēōsque senex Teuthrantēusque Caīcus et celer Ismēnōs cum Phēgīāco Erymanthō ārsūrusque iterum Xanthōs flāvusque Lycormās, quīque recurvātis lūdit Maeandrōs in undīs, Mygdoniusque Melās et Taenarius Eurōtās. ārsit et Euphrātēs Babylōnius, ārsit Orontēs Thermōdōnque citus Gangēsque et Phāsis et Hister; aestuat Alphēōs, rīpae Sperchēidēs ārdent, quodque suō Tagus amne vehit, fluit ignibus aurum, et, quae Maeoniās celebrābant carmine rīpās flūmineae volucrēs, mediō caluēre Caystrō; Nīlus in extrēmum fūgit perterritus orbem occuluitque caput, quod adhūc latetostia septem pulverulenta vacant, septem sine flūmine vallēs. fors eadem Ismariōs Hebrum cum Strȳmone siccat Hesperiōsque amnēs, Rhēnum Rhodanumque Padumque cuique fuit rērum prōmissa potentia, Thybrīn. dissilit omne solum, penetratque in Tartara rīmīs lūmen et īnfernum terret cum coniuge rēgem; et mare contrahitur siccaeque est campus harēnae, quod modo pontus erat, quōsque altum tēxerat aequor, exsistunt montēs et sparsās Cȳcladas augent. īma petunt piscēs, nec sē super aequora curvī tollere cōnsuētās audent delphīnēs in aurās; corpora phōcārum summō resupīna profundō exanimāta natantipsum quoque Nērea fāma est Dōridaque et nātās tepidīs latuisse sub antrīs. ter Neptūnus aquīs cum torvō bracchia vultū exserere ausus erat, ter nōn tulit āeris ignēs. Alma tamen Tellūs, ut erat circumdata pontō, inter aquās pelagī contractōsque undique fontēs, quī sē condiderant in opācae vīscera mātris, sustulit oppressōs collō tenus ārida vultus opposuitque manum frontī magnōque tremōre omnia concutiēns paulum subsēdit et īnfrā, quam solet esse, fuit frāctāque ita vōce locūta est: 'sī placet hoc meruīque, quid ō tua fulmina cessant, summe deum? liceat peritūrae vīribus ignis igne perīre tuō clādemque auctōre levāre! vix equidem faucēs haec ipsa in verba resolvō'; (presserat ōra vapor) 'tostōs ēn adspice crīnēs inque oculīs tantum, tantum super ōra favīllae! hōsne mihī frūctūs, hunc fertilitātis honōrem officiīque refers, quod aduncī vulnera arātrī rastrōrumque ferō tōtōque exerceor annō, quod pecorī frondēs alimentaque mītia, frūgēs hūmānō generī, vōbīs quoque tūra ministrō? sed tamen exitium fac mē meruissequid undae, quid meruit frāter? cūr illī trādita sorte aequora dēcrēscunt et ab aethere longius absunt? quodsī nec frātris nec tē mea grātia tangit, at caelī miserēre tuī! circumspice utrumque: fūmat uterque polus! quōs sī vitiāverit ignis, ātria vestra ruent! Atlās ēn ipse labōrat vixque suīs umerīs candentem sustinet axem! sī freta, sī terrae pereunt, sī rēgia caelī, in chaos antīquum cōnfundimur! ēripe flammīs, sī quid adhūc superest, et rērum cōnsule summae!' Dīxerat haec Tellusneque enim tolerāre vapōrem ulterius potuit nec dīcere plūra suumque rettulit os in sē propiōraque manibus antra; at pater omnipotēns, superōs testātus et ipsum, quī dederat currus, nisi opem ferat, omnia fātō interitūra gravī, summam petit arduus arcem, unde solet nūbēs lātīs indūcere terrīs, unde movet tonitrūs vibrātaque fulmina iactat; sed neque quās posset terrīs indūcere nūbēs tunc habuit, nec quōs caelō dēmitteret imbrēs: intonat et dextrā lībrātum fulmen ab aure mīsit in aurīgam pariterque animāque rotīsque expulit et saevīs conpescuit ignibus ignēs. cōnsternantur equī et saltū in contrāria factō colla iugō ēripiunt abruptaque lōra relinquunt: illīc frēna iacent, illīc tēmōne revulsus axis, in hāc radiī frāctārum parte rotārum sparsaque sunt lātē lacerī vestīgia currūs. At Phaethōn rutilōs flammā populante capillōs volvitur in praeceps longōque per āera tractū fertur, ut interdum dē caelō stēlla serēnō etsī nōn cecidit, potuit cecidisse vidērī. quem procul ā patriā dīversō maximus orbe excipit Ēridanus fūmantiaque abluit ōra. Nāides Hesperiae trifidā fūmantia flammā corpora dant tumulō, signant quoque carmine saxum: HIC. SITUS. EST. PHAETHŌN. CURRŪS. AURĪGA. PATERNĪ QUEM. SĪ. NŌN. TENUIT. MAGNIS. TAMEN. EXCIDIT. AUSIS Nam pater obductōs lūctū miserābilis aegrō condiderat vultūs, et, sī modo crēdimus, ūnum īsse diem sine sōle feruntincendia lūmen praebēbant aliquisque malō fuit ūsus in illō. at Clymenē postquam dīxit, quaecumque fuērunt in tantīs dīcenda malīs, lūgubris et āmēns et laniāta sinūs tōtum percēnsuit orbem exanimēsque artūs prīmō, mox ossa requīrēns repperit ossa tamen peregrīnā condita rīpa incubuitque locō nōmenque in marmore lectum perfūdit lacrimīs et apertō pectore fōvit. nec minus Hēliadēs flētūs et, inānia mortī mūnera, dant lacrimās, et caesae pectora palmīs nōn audītūrum miserās Phaethonta querellās nocte diēque vocant adsternunturque sepulcrō. lūna quater iūnctīs inplērat cornibus orbem; illae mōre suō (nam mōrem fēcerat ūsus) plangōrem dederantē quis Phaethūsa, sorōrum maxima, cum vellet terrā prōcumbere, questa est dēriguisse pedēs; ad quam cōnāta venīre candida Lampetiē subitā rādīce retenta est; tertia, cum crīnem manibus laniāre parāret, āvellit frondēs; haec stīpite crūra tenērī, illa dolet fierī longōs sua bracchia rāmōs, dumque ea mīrantur, conplectitur inguina cortex perque gradūs uterum pectusque umerōsque manūsque ambit, et exstābant tantum ōra vocantia mātrem. quid faciat māter, nisi, quō trahat inpetus illam, hūc eat atque illūc et, dum licet, ōscula iungat? nōn satis esttruncīs āvellere corpora temptat et tenerōs manibus rāmōs abrumpit, at inde sanguineae mānant tamquam dē vulnere guttae. 'parce, precor, māter,' quaecumque est saucia, clāmat, 'parce, precornostrum lacerātur in arbore corpus iamque valē'¬cortex in verba novissima vēnit. inde fluunt lacrimae, stillātaque sōle rigēscunt dē rāmīs ēlectra novīs, quae lūcidus amnis excipit et nuribus mittit gestanda Latīnīs. Adfuit huic mōnstrō prōlēs Sthenelēia Cycnus, quī tibi māternō quamvīs ā sanguine iūnctūs, mente tamen, Phaethōn, propior fuit. ille relictō (nam Ligurum populōs et magnās rēxerat urbēs) imperiō rīpās viridēs amnemque querellīs Ēridanum inplērat silvamque sorōribus auctam, cum vōx est tenuāta virō cānaeque capillōs dissimulant plūmae collumque ā pectore longē porrigitur digitōsque ligat iūnctūra rubentis, penna latus vēlat, tenet os sine acūmine rōstrum. fit nova Cycnus avīs nec sē caelōque Iovīque crēdit, ut iniūstē missī memor ignis ab illō; stāgna petit patulōsque lacūs ignemque perōsus quae colat ēlēgit contrāria flūmina flammīs. Squālidus intereā genitor Phaethontis et expers ipse suī decorīs, quālis, cum dēficit orbem, esse solet, lūcemque ōdit sēque ipse diemque datque animum in lūctūs et lūctibus adicit īram officiumque negat mundō. 'satis' inquit 'ab aevī sors mea prīncipiīs fuit inrequiēta, pigetque āctōrum sine fīne mihī, sine honōre labōrum! quīlibet alter agat portantēs lūmina currūs! sī nēmō est omnēsque deī nōn posse fatentur, ipse agat ut saltem, dum nostrās temptat habēnās, orbātūra patrēs aliquandō fulmina pōnat! tum sciet ignipedum vīrēs expertus equōrum nōn meruisse necem, quī nōn bene rēxerit illōs.' Tālia dīcentem circumstant omnia Sōlem nūmina, nēve velit tenebrās indūcere rēbus, supplice vōce rogant; missōs quoque Iuppiter ignēs excūsat precibusque minās rēgāliter addit. colligit āmentēs et adhūc terrōre paventēs Phoebus equōs stimulōque dolēns et verbere saevit (saevit enim) nātumque obiectat et inputat illīs. At pater omnipotēns ingentia moenia caelī circuit et, nē quid labefactum vīribus ignis corruat, explōrat. quae postquam firma suīque rōboris esse videt, terrās hominumque labōrēs perspicit. Arcadiae tamen est inpēnsior illī cūra suaēfontēsque et nōndum audentia lābī flūmina restituit, dat terrae grāmina, frondēs arboribus, laesāsque iubet revirēscere silvās. dum redit itque frequēns, in virgine Nōnācrīnā haesit, et acceptī caluēre sub ossibus ignēs. nōn erat hūius opus lānam mollīre trahendō nec positū variāre comās; ubi fībula vestem, vitta coercuerat neglēctōs alba capillōs; et modo lēve manū iaculum, modo sūmpserat arcum, mīles erat Phoebesnec Maenalōn attigit ūlla grātior hāc Triviae; sed nūlla potentia longa est. Ulterius mediō spatium sōl altus habēbat, cum subit illa nemus, quod nūlla cecīderat aetās; exuit hīc umerō pharetram lentōsque retendit arcūs inque solō, quod tēxerat herba, iacēbat et pictam positā pharetram cervīce premēbat. Iuppiter ut vīdit fessam et cūstōde vacantem, 'hoc certē fūrtum coniūnx mea nesciet' inquit, 'aut sī rescierit, sunt, ō sunt iūrgia tantī!' prōtinus induitur faciem cultumque Diānae atque ait'ō comitum, virgō, pars ūna meārum, in quibus es vēnāta iugīs?' dē caespite virgō sē levat et 'salvē nūmen, mē iūdice' dīxit, 'audiat ipse licet, māius Iove.' rīdet et audit et sibi praeferrī sē gaudet et ōscula iungit, nec moderāta satis nec sīc ā virgine danda. quā vēnāta foret silvā, nārrāre parantem inpedit amplexū nec sē sine crīmine prōdit. illa quidem contrā, quantum modo fēmina posset (adspicerēs utinam, Sāturnia, mītior essēs), illa quidem pugnat, sed quem superāre puella, quisve Iovem poterat? superum petit aethera victor Iuppiterhuic odiō nemus est et cōnscia silva; unde pedem referēns paene est oblitā pharetram tollere cum tēlīs et quem suspenderat arcum. Ecce, suō comitāta chorō Dictynna per altum Maenalōn ingrediēns et caede superbā ferārum adspicit hanc vīsamque vocatclāmāta refūgit et timuit prīmō, nē Iuppiter esset in illā; sed postquam pariter nymphās incēdere vīdit, sēnsit abesse dolōs numerumque accessit ad hārum. heu! quam difficile est crīmen nōn prōdere vultū! vix oculōs attollit humō nec, ut ante solēbat, iūncta deae laterī nec tōtō est agmine prīma, sed silet et laesī dat signa rubōre pudōris; et, nisi quod virgō est, poterat sentīre Diānā mīlle notīs culpamnymphae sēnsisse feruntur. orbe resurgēbant lūnāria cornua nōnō, cum dē vēnātū frāternīs languida flammīs, nacta nemus gelidum dea, quō cum murmure lābēns ībat et attrītās versābat rīvus harēnās. ut loca laudāvit, summās pede contigit undās; hīs quoque laudātīs 'procul est' ait 'arbiter omnis: nūda superfūsīs tinguāmus corpora lymphīs!' Parrhasis ērubuit; cūnctae vēlāmina pōnunt; ūna morās quaeritdubitantī vestis adēmpta est, quā positā nūdō patuit cum corpore crīmen. attonitae manibusque uterum cēlāre volentī 'ī procul hinc' dīxit 'nec sacrōs pollue fontīs!' Cynthia dēque suō iussit sēcēdere coetū. Sēnserat hoc ōlim magnī mātrōna Tonantis distuleratque gravēs in idōnea tempora poenās. causa morae nūlla est, et iam puer Arcas (id ipsum indoluit Iūnō) fuerat dē paelice nātus. quō simul obvertit saevam cum lūmine mentem, 'scīlicet hoc etiam restābat, adultera' dīxit, 'ut fēcunda forēs, fieretque iniūria partū nōta, Iovisque meī testātum dēdecus esset. haud inpūne ferēsadimam tibi namque figūram, quā tibi, quāque placēs nostrō, inportūna, marītō.' dīxit et adversam prēnsīs ā fronte capillīs strāvit humī prōnam. tendēbat bracchia supplex: bracchia coepērunt nigrīs horrēscere villīs curvārīque manūs et aduncōs crēscere in unguīs officiōque pedum fungī laudātaque quondam ōra Iovī lātō fierī dēfōrmia rictū. nēve precēs animōs et verba precantia flectant, posse loquī ēripiturvox īrācunda mināxque plēnaque terrōris raucō dē gutture fertur; mēns antīqua tamen factā quoque mānsit in ursā, adsiduōque suōs gemitū testāta dolōrēs quālēscumque manūs ad caelum et sīdera tollit ingrātumque Iovem, nequeat cum dīcere, sentit. ā! quotiēns, sōlā nōn ausa quiēscere silvā, ante domum quondamque suīs errāvit in agrīs! ā! quotiēns per saxa canum lātrātibus ācta est vēnātrīxque metū vēnantum territa fūgit! saepe ferīs latuit vīsīs, oblīta quid esset, ursaque cōnspectōs in montibus horruit ursōs pertimuitque lupōs, quamvīs pater esset in illīs. Ecce Lycāoniae prōlēs ignāra parentis, Arcas adest ter quīnque ferē nātālibus āctīs; dumque ferās sequitur, dum saltūs ēligit aptōs nexilibusque plagīs silvās Erymanthidas ambit, incidit in mātrem, quae restitit Arcade vīsō et cognōscentī similis fuitille refūgit inmōtōsque oculōs in sē sine fīne tenentem nescius extimuit propiusque accēdere aventī vulnificō fuerat fīxūrus pectora tēlō: arcuit omnipotēns pariterque ipsōsque nefāsque sustulit et pariter raptōs per inānia ventō inposuit caelō vīcīnaque sīdera fēcit. Intumuit Iūnō, postquam inter sīdera paelex fulsit, et ad cānam dēscendit in aequora Tēthyn Ōceanumque senem, quōrum reverentia mōvit saepe deōs, causamque viae scītantibus īnfit: 'quaeritis, aetheriīs quārē rēgīna deōrum sēdibus hūc adsim? prō mē tenet altera caelum! mentior, obscūrum nisi nox cum fēcerit orbem, nūper honōrātās summō, mea vulnera, caelō vīderitis stēllās illīc, ubi circulus axem ultimus extrēmum spatiōque brevissimus ambit. et vērō quisquam Iūnōnem laedere nōlit offēnsamque tremat, quae prōsum sōla nocendō? ō ego quantum ēgī! quam vasta potentia nostra est! esse hominem vetuīfacta est dea! sīc ego poenās sontibus inpōnō, sīc est mea magna potestās! vindicet antīquam faciem vultūsque ferīnōs dētrahat, Argolicā quod in ante Phorōnide fēcit cūr nōn et pulsā dūcit Iūnōne meōque collocat in thalamō socerumque Lycāona sūmit? at vōs sī laesae tangit contemptus alumnae, gurgite caeruleō septem prohibēte triōnēs sīderaque in caelō stuprī mercēde receptā pellite, nē pūrō tinguātur in aequore paelex!' Dī maris adnueranthabilī Sāturnia currū, ingreditur liquidum pāvōnibus aethera pictīs, tam nūper pictīs caesō pāvōnibus Argō, quam tū nūper erās, cum candidus ante fuissēs, corve loquāx, subitō nigrantīs versus in ālās. nam fuit haec quondam niveīs argentea pennīs āles, ut aequāret tōtās sine lābe columbās, nec servātūrīs vigilī Capitōlia vōce cēderet ānseribus nec amantī flūmina cycnō. lingua fuit damnōlinguā faciente loquācī quī color albus erat, nunc est contrārius albō Pulchrior in tōtā quam Lārīsaea Corōnis nōn fuit Haemoniaplacuit tibi, Delphice, certē, dum vel casta fuit vel inobservāta, sed āles sēnsit adulterium Phoebēius, utque latentem dētegeret culpam, nōn exōrābilis index, ad dominum tendēbat iter. quem garrula mōtīs cōnsequitur pennīs, scītētur ut omnia, cornīx audītāque viae causā 'nōn ūtile carpis' inquit 'iterne sperne meae praesāgia linguae! quid fuerim quid simque vidē meritumque requīre: inveniēs nocuisse fidem. nam tempore quōdam Pallas Ericthonium, prōlem sine mātre creātam, clauserat Actaeō textā dē vīmine cistā virginibusque tribus geminō dē Cēcrope nātīs et lēgem dederat, sua nē sēcrēta vidērent. abdita fronde levī dēnsā speculābar ab ulmō, quid facerentcommissa duae sine fraude tuentur, Pandrosos atque Hersē; timidās vocat ūna sorōrēs Aglaurōs nōdōsque manū dīdūcit, et intus īnfantemque vident adporrēctumque dracōnem. ācta deae referō. prō quō mihi grātia tālis redditur, ut dīcar tūtēlā pulsa Minervae et pōnar post noctis avem! mea poena volucrēs admonuisse potest, nē vōce perīcula quaerant. at, putō, nōn ultrō nēquīquam tāle rogantem mē petiit!¬ipsa licet hoc ā Pallade quaerās: quamvīs īrāta est, nōn hoc īrāta negābit. nam mē Phōcaicā clārus tellūre Corōneus (nōta loquor) genuit, fueramque ego rēgia virgō dīvitibusque procīs (nē mē contemne) petēbar: fōrma mihī nocuit. nam cum per lītora lentīs passibus, ut soleō, summā spatiārer harēnā, vīdit et incaluit pelagī deus, utque precandō tempora cum blandīs absūmpsit inānia verbīs, vim parat et sequitur. fugiō dēnsumque relinquō lītus et in mollī nēquīquam lassor harēnā. inde deōs hominēsque vocō; nec contigit ūllum vōx mea mortālemmōta est prō virgine virgō auxiliumque tulit. tendēbam bracchia caelō: bracchia coepērunt levibus nigrēscere pennīs; reicere ex umerīs vestem mōlībar, at illa plūma erat inque cutem rādīcēs ēgerat īmās; plangere nūda meīs cōnābar pectora palmīs, sed neque iam palmās nec pectora nūda gerēbam; currēbam, nec, ut ante, pedēs retinēbat harēna, sed summā tollēbar humō; mox alta per aurās ēvehor et data sum comes inculpāta Minervae. quid tamen hoc prōdest, sī dīrō facta volūcrīs crīmine Nyctimenē nostrō successit honōrī? an quae per tōtam rēs est nōtissima Lesbon, nōn audīta tibi est, patrium temerāsse cubīle Nyctimenēn? avis illa quidem, sed cōnscia culpae cōnspectum lūcemque fugit tenebrīsque pudōrem cēlat et ā cūnctīs expellitur aethere tōtō.' Tālia dīcentī 'tibi' ait 'revocāmina' corvus 'sint, precor, ista malōnōs vānum spernimus ōmen.' nec coeptum dīmittit iter dominōque iacentem cum iuvene Haemoniō vīdisse Corōnida nārrat. laurea dēlāpsa est audītō crīmine amantis, et pariter vultusque deō plēctrumque colorque excidit, utque animus tumidā fervēbat ab īrā, arma adsuēta capit flexumque ā cornibus arcum tendit et illa suō totiēns cum pectore iūncta indēvītātō trāiēcit pectora tēlō. icta dedit gemitum tractōque ā corpore ferrō candida pūniceō perfūdit membra cruōre et dīxit'potuī poenās tibi, Phoebe, dedisse, sed peperisse prius; duo nunc moriēmur in ūnā.' hāctenus, et pariter vītam cum sanguine fūdit; corpus ināne animae frīgus lētāle secūtum est. Paenitet heu! sērō poenae crūdēlis amantem, sēque, quod audierit, quod sīc exārserit, ōdit; ōdit avem, per quam crīmen causamque dolendī scīre coāctus erat, nec nōn arcumque manumque ōdit cumque manū temerāria tēla sagittās conlāpsamque fovet sērāque ope vincere fāta nītitur et medicās exercet ināniter artēs. quae postquam frūstrā temptāta rogumque parārī vīdit et ārsūrōs suprēmīs ignibus artūs, tum vērō gemitus (neque enim caelestia tinguī ōra licet lacrimīs) altō dē corde petītōs ēdidit, haud aliter quam cum spectante iuvencā lactentis vitulī dextrā lībrātus ab aure tempora discussit clārō cava malleus ictū. ut tamen ingrātōs in pectora fūdit odōrēs et dedit amplexūs iniūstaque iūsta perēgit, nōn tulit in cinerēs lābī sua Phoebus eōsdem sēmina, sed nātum flammīs uterōque parentis ēripuit geminīque tulit Chīrōnis in antrum, spērantemque sibī nōn falsae praemia linguae inter avēs albās vetuit cōnsistere corvum. Sēmifer intereā dīvīnae stirpis alumnō laetus erat mixtōque onerī gaudēbat honōre; ecce venit rutilīs umerōs prōtēcta capillīs fīlia centaurī, quam quondam nympha Chariclō flūminis in rapidī rīpīs ēnīxa vocāvit Ōcȳroennōn haec artēs contenta paternās ēdidicisse fuit, fātōrum arcāna canēbat. ergō ubi vāticinōs concēpit mente furōrēs incaluitque deō, quem clausum pectore habēbat, adspicit īnfantem 'tōtō' que 'salūtifer orbī crēsce, puer!' dīxit; 'tibi sē mortālia saepe corpora dēbēbunt, animās tibi reddere adēmptās fās erit, idque semel dīs indignantibus ausus posse dare hoc iterum flammā prohibēbere avīta, eque deō corpus fīēs exsangue deusque, quī modo corpus erās, et bis tua fāta novābis. tū quoque, cāre pater, nunc inmortālis et aevīs omnibus ut maneās nāscendī lēge creātus, posse morī cupiēs, tum cum cruciābere dīrae sanguine serpentis per saucia membra receptō; tēque ex aeternō patientem nūmina mortis efficient, triplicēsque deae tua fīla resolvent.' restābat fātīs aliquidsuspīrat ab īmīs pectoribus, lacrimaeque genīs lābuntur obortae, atque ita 'praevertunt' inquit 'mē fāta, vetorque plūra loquī, vōcisque meae praeclūditur ūsus. nōn fuerant artēs tantī, quae nūminis īram contrāxēre mihīmallem nescīsse futūra! iam mihi subdūcī faciēs hūmāna vidētur, iam cibus herba placet, iam lātīs currere campīs impetus estin equam cognātaque corpora vertor. tōta tamen quārē? pater est mihi nempe bifōrmis.' tālia dīcentī pars est extrēma querellae intellēcta parum cōnfūsaque verba fuērunt; mox nec verba quidem nec equae sonus ille vidētur sed simulantis equam, parvōque in tempore certōs ēdidit hinnītūs et bracchia mōvit in herbās. tum digitī coeunt et quīnōs alligat unguēs perpetuō cornū levis ungula, crēscit et ōris et collī spatium, longae pars maxima pallae cauda fit, utque vagī crīnēs per colla iacēbant, in dextrās abiēre iubās, pariterque novāta est et vōx et faciēs; nōmen quoque mōnstra dedēre. Flēbat opemque tuam frūstrā Philyrēius hērōs, Delphice, poscēbat. nam nec rescindere magnī iussa Iovis poterās, nec, sī rescindere possēs, tunc ādērasElīn Messēniaque arva colēbās. illud erat tempus, quō tē pāstōria pellis tēxit, onusque fuit baculum silvestre sinistrae, alterius dispār septēnīs fistula cannīs. dumque amor est cūrae, dum tē tua fistula mulcet, incūstōdītae Pyliōs memorantur in agrōs prōcessisse bovesvidet hās Atlantide Māiā nātus et arte suā silvīs occultat abāctās. sēnserat hoc fūrtum nēmō nisi nōtus in illō rūre senex; Battum vīcīnia tōta vocābat. dīvitis hīc saltus herbōsaque pāscua Nēlēī nōbiliumque gregēs cūstōs servābat equārum. hunc tenuit blandāque manū sēdūxit et illī 'quisquis es, hospes' ait, 'sī forte armenta requīret haec aliquis, vīdisse negā neu grātia factō nūlla rependātur, nitidam cape praemia vaccam!' et dedit. acceptā vōcēs hās reddidit hospes: 'tūtus eās! lapis iste prius tua fūrta loquētur,' et lapidem ostendit. simulat Iove nātus abīre; mox redit et versā pariter cum vōce figūra 'rūstice, vīdistī sī quās hōc līmite' dīxit 'īre bovēs, fer opem fūrtōque silentia dēme! iūncta suō pretium dabitur tibi fēmina taurō.' at senior, postquam est mercēs gemināta, 'sub illīs montibus' inquit 'erunt,' et erant sub montibus illīs. rīsit Atlantiadēs et 'mē mihi, perfide, prōdīs? mē mihi prōdis?' ait periūraque pectora vertit in dūrum silicem, quī nunc quoque dīcitur index, inque nihil meritō vetus est īnfāmia saxō. Hinc sē sustulerat paribus cādūcifer ālīs, Mūnychiōsque volāns agrōs grātamque Minervae dēspectābat humum cultīque arbusta Lycēī. illā forte diē castae dē mōre puellae vertice suppositō fēstās in Palladis arcēs pūra corōnātīs portābant sacra canistrīs. inde revertentēs deus adspicit āles iterque nōn agit in rēctum, sed in orbem curvat eundem: ut volucris vīsīs rapidissima mīluus extīs, dum timet et dēnsī circumstant sacra ministrī, flectitur in gȳrum nec longius audet abīre spemque suam mōtīs avidus circumvolat ālīs, sīc super Actaeās agilis Cyllēnius arcēs inclīnat cursūs et eāsdem circinat aurās. quantō splendidior quam cētera sīdera fulget Lūcifer, et quantō quam Lūcifer aurea Phoebē, tantō virginibus praestantior omnibus Hersē ībat eratque decus pompae comitumque suārum. obstipuit fōrmā Iove nātus et aethere pendēns nōn secus exārsit, quam cum Baleārica plumbum fundā iacitvolat illud et incandēscit eundō et, quōs nōn habuit, sub nūbibus invenit ignēs. vertit iter caelōque petit terrēna relictō nec sē dissimulattanta est fīdūcia fōrmae. quae quamquam iūsta est, cūrā tamen adiuvat illam permulcetque comās chlamydemque, ut pendeat aptē, collocat, ut limbus tōtumque adpāreat aurum, ut teres in dextrā, quā somnōs dūcit et arcet, virga sit, ut tersīs niteant tālāria plantīs. Pars sēcrēta domūs ebore et testūdine cultōs trēs habuit thalamōs, quōrum tū, Pandrose, dextrum, Aglaurōs laevum, medium possēderat Hersē. quae tenuit laevum, venientem prīma notāvit Mercurium nōmenque deī scītārier ausa est et causam adventūs; cui sīc respondit Atlantis Plēïōnesque nepōs 'ego sum, quī iussa per aurās verba patris portō; pater est mihi Iuppiter ipse. nec fingam causās, tū tantum fīda sorōrī esse velīs prōlisque meae mātertera dīcī: Hersē causa viae; faveās ōrāmus amantī.' adspicit hunc oculīs īsdem, quibus abdita nūper vīderat Aglaurōs flāvae sēcrēta Minervae, prōque ministeriō magnī sibi ponderis aurum postulatintereā tēctīs excēdere cōgit. Vertit ad hanc torvī dea bellica lūminis orbem et tantō penitus trāxit suspīria mōtū, ut pariter pectus positamque in pectore fortī aegida concuteretsubit, hanc arcāna profāna dētēxisse manū, tum cum sine mātre creātam Lemnicolae stirpem contrā data foedera vīdit, et grātamque deō fore iam grātamque sorōrī et dītem sūmptō, quod avāra poposcerat, aurō. prōtinus Invidiae nigrō squālentia tābō tēcta petitdomus est īmīs in vallibus hūius abdita, sōle carēns, nōn ūllī pervia ventō, trīstis et ignāvī plēnissima frīgoris et quae igne vacet semper, cālīgine semper abundet. hūc ubi pervēnit bellī metuenda virāgō, cōnstitit ante domum (neque enim succēdere tēctīs fās habet) et postēs extrēmā cuspide pulsat. concussae patuēre forēs. videt intus edentem vīpereās carnēs, vitiōrum alimenta suōrum, Invidiam vīsāque oculōs āvertit; at illa surgit humō pigrē sēmēsārumque relinquit corpora serpentum passūque incēdit inertī. utque deam vīdit fōrmāque armīsque decōram, ingemuit vultumque ūna ac suspīria dūxit. pallor in ōre sedet, maciēs in corpore tōtō. nusquam rēcta aciēs, līvent rōbīgine dentēs, pectora felle virent, lingua est suffūsa venēnō; rīsus abest, nisi quem vīsī mōvēre dolōrēs; nec fruitur somnō, vigilantibus excitā cūrīs, sed videt ingrātōs intābēscitque videndō successūs hominum carpitque et carpitur ūna suppliciumque suum est. quamvīs tamen ōderat illam, tālibus adfāta est breviter Trītōnia dictīs: 'īnfice tābe tuā nātārum Cēcropis ūnam: sīc opus est. Aglauros ea est.' haud plūra locūta fūgit et inpressā tellūrem reppulit hastā. Illa deam oblīquō fugientem lūmine cernēns murmura parva dedit successūrumque Minervae indoluit baculumque capit, quod spīnea tōtum vincula cingēbant, adopertaque nūbibus ātrīs, quācumque ingreditur, flōrentia prōterit arva exūritque herbās et summa cacūmina carpit adflātūque suō populōs urbēsque domōsque polluit et tandem Trītōnida cōnspicit arcem ingeniīs opibusque et fēstā pāce virentem vixque tenet lacrimās, quia nīl lacrimābile cernit. sed postquam thalamōs intrāvit Cēcrope nātae, iussa facit pectusque manū ferrūgine tīncta tangit et hāmātīs praecordia sentibus inplet īnspīratque nocēns vīrus piceumque per ossa dissipat et mediō spargit pulmōne venēnum, nēve malī causae spatium per lātius errent, germānam ante oculōs fortūnātumque sorōris coniugium pulchrāque deum sub imāgine pōnit cūnctaque magna facit; quibus inrītāta dolōre Cēcropis occultō mordētur et ānxia nocte ānxia lūce gemit lentāque miserrima tābe līquitur, et glaciēs incertō saucia sōle, fēlīcisque bonīs nōn lēnius ūritur Hersēs, quam cum spīnōsīs ignis suppōnitur herbīs, quae neque dant flammās lentōque vapōre cremantur. saepe morī voluit, nē quicquam tāle vidēret, saepe velut crīmen rigidō nārrāre parentī; dēnique in adversō venientem līmine sēdit exclūsūra deum. cui blandīmenta precēsque verbaque iactantī mītissima 'dēsine!' dīxit, 'hinc ego mē nōn sum nisi tē mōtūra repulsō.' 'stēmus' ait 'pactō' vēlōx Cyllēnius 'istō!' caelestīque forēs virgā patefēcitat illī surgere cōnantī partēs, quāscumque sedendō flectimur, ignāvā nequeunt gravitāte movērī: illa quidem pugnat rēctō sē attollere truncō, sed genuum iūnctūra riget, frīgusque per unguēs lābitur, et pallent āmissō sanguine vēnae; utque malum lātē solet inmedicābile cancer serpere et inlaesās vitiātīs addere partēs, sīc lētālis hiems paulātim in pectora vēnit vītālēsque viās et respīrāmina clausit, nec cōnāta loquī est nec, sī cōnāta fuisset, vōcis habēbat itersaxum iam colla tenēbat, ōraque dūruerant, signumque exsangue sedēbat; nec lapis albus eratsuā mēns īnfēcerat illam. Hās ubi verbōrum poenās mentisque profānae cēpit Atlantiadēs, dictās ā Pallade terrās linquit et ingreditur iactātīs aethera pennīs. sēvocat hunc genitor nec causam fassus amōris 'fīde minister' ait 'iussōrum, nāte, meōrum, pelle moram solitōque celer dēlābere cursū, quaeque tuam mātrem tellūs ā parte sinistrā suspicit (indigenae Sīdōnida nōmine dīcunt), hanc pete, quodque procul montānō grāmine pāscī armentum rēgāle vidēs, ad lītora verte!' dīxit, et expulsī iamdūdum monte iuvencī lītora iussa petunt, ubi magnī fīlia rēgis lūdere virginibus Tyriīs comitāta solēbat. nōn bene conveniunt nec in ūnā sēde morantur māiestās et amor; scēptrī gravitāte relicta ille pater rēctorque deum, cui dextra trisulcīs ignibus armāta est, quī nūtū concutit orbem, induitur faciem taurī mixtusque iuvencīs mūgit et in tenerīs fōrmōsus obambulat herbīs. quippe color nivis est, quam nec vestīgia dūrī calcāvēre pedīs nec solvit aquāticus auster. colla torīs exstant, armīs paleāria pendent, cornua vāra quidem, sed quae contendere possīs facta manū, pūrāque magis perlūcida gemma. nūllae in fronte minae, nec formīdābile lūmen: pācem vultus habet. mīrātur Agēnore nāta, quod tam fōrmōsus, quod proelia nūlla minētur; sed quamvīs mītem metuit contingere prīmō, mox adit et flōrēs ad candida porrigit ōra. gaudet amāns et, dum veniat spērāta voluptās, ōscula dat manibus; vix iam, vix cētera differt; et nunc adlūdit viridīque exsultat in herbā, nunc latus in fulvīs niveum dēpōnit harēnīs; paulātimque metū dēmptō modo pectora praebet virgineā plaudenda manū, modo cornua sertīs inpedienda novīs; ausa est quoque rēgia virgō nescia, quem premeret, tergō cōnsīdere taurī, cum deus ā terrā siccōque ā lītore sēnsim falsa pedum prīmīs vestīgia pōnit in undīs; inde abit ulterius mediīque per aequora pontī fert praedampavet haec lītusque ablāta relictum respicit et dextrā cornum tenet, altera dorsō inposita est; tremulae sinuantur flāmine vestēs. Iamque deus positā fallācis imāgine taurī sē cōnfessus erat Dictaeaque rūra tenēbat, cum pater ignārus Cadmō perquīrere raptam imperat et poenam, sī nōn invēnerit, addit exilium, factō pius et scelerātus eōdem. orbe pererrātō (quis enim dēprēndere possit fūrta Iovis?) profugus patriamque īramque parentis vītat Agēnoridēs Phoebīque ōrācula supplex cōnsulit et, quae sit tellūs habitanda, requīrit. 'bōs tibi' Phoebus ait 'sōlīs occurret in arvīs, nūllum passa iugum curvīque inmūnis arātrī. hāc duce carpe viās et, quā requiēverit herbā, moenia fac condās Boeōtiaque illa vocātō.' vix bene Castaliō Cadmus dēscenderat antrō, incūstōdītam lentē videt īre iuvencam nūllum servitiī signum cervīce gerentem. subsequitur pressōque legit vestīgia gressū auctōremque viae Phoebum taciturnus adōrat. iam vada Cēphīsī Panopēsque ēvāserat arva: bōs stetit et tollēns speciōsam cornibus altīs ad caelum frontem mūgītibus inpulit aurās atque ita respiciēns comitēs sua terga sequentīs prōcubuit tenerāque latus submīsit in herbā. Cadmus agit grātēs peregrīnaeque ōscula terrae fīgit et ignōtōs montēs agrōsque salūtat. Sacra Iovī factūrus eratiubet īre ministrōs et petere ē vīvīs lībandās fontibus undās. silva vetus stābat nūllā violāta secūrī, et specus in mediā virgīs ac vīmine dēnsus efficiēns humilem lapidum conpāgibus arcum ūberibus fēcundus aquīs; ubi conditus antrō Mārtius anguis erat, cristīs praesignis et aurō; igne micant oculī, corpus tumet omne venēnīs, trēsque vibrant linguae, triplicī stant ōrdine dentēs. quem postquam Tyriā lūcum dē gente profectī īnfaustō tetigēre gradū, dēmissaque in undās urna dedit sonitum, longō caput extulit antrō caeruleus serpēns horrendaque sībila mīsit. efflūxēre urnae manibus sanguisque relīquit corpus et attonitōs subitus tremor occupat artūs. ille volūbilibus squāmōsōs nexibus orbēs torquet et inmēnsōs saltū sinuātur in arcūs ac mediā plūs parte levēs ērēctus in aurās dēspicit omne nemus tantōque est corpore, quantō, sī tōtum spectēs, geminās quī sēparat arctōs. nec mora, Phoenīcās, sīve illī tēla parābant sīve fugam, sīve ipse timor prohibēbat utrumque, occupathōs morsū, longīs conplexibus illōs, hōs necat adflātī fūnestā tābe venēnī. Fēcerat exiguās iam sōl altissimus umbrās: quae mora sit sociīs, mīrātur Agēnore nātus vestīgatque virōs. tegumen dērepta leōnī pellis erat, tēlum splendentī lancea ferrō et iaculum tēlōque animus praestantior omnī. ut nemus intrāvit lētātaque corpora vīdit victōremque suprā spatiōsī tergoris hostem trīstia sanguineā lambentem vulnera linguā, 'aut ultor vestrae, fīdissima pectora, mortis, aut comes' inquit 'erō.' dīxit dextrāque molārem sustulit et magnum magnō cōnāmine mīsit. illius inpulsū cum turribus ardua celsīs moenia mōta forent, serpēns sine vulnere mānsit lōrīcaeque modo squāmīs dēfēnsus et ātrae dūritiā pellis validōs cute reppulit ictūs; at nōn dūritiā iaculum quoque vīcit eādem, quod mediō lentae spīnae curvāmine fīxum cōnstitit et tōtum dēscendit in īlia ferrum. ille dolōre ferōx caput in sua terga retorsit vulneraque adspexit fīxumque hastīle momordit, idque ubi vī multā partem labefēcit in omnem, vix tergō ēripuit; ferrum tamen ossibus haesit. tum vērō postquam solitās accessit ad īrās causa recēns, plēnīs tumuērunt guttura vēnīs, spūmaque pestiferōs circumfluit albida rictus, terraque rāsa sonat squāmīs, quīque hālitus exit ōre niger Stygiō, vitiātās īnficit aurās. ipse modo inmēnsum spīrīs facientibus orbem cingitur, interdum longā trabe rēctior adstat, inpete nunc vastō ceu concitus imbribus amnis fertur et obstantis prōturbat pectore silvās. cēdit Agēnoridēs paulum spoliōque leōnis sustinet incursūs īnstantiaque ōra retardat cuspide praetentāfurit ille et inānia dūrō vulnera dat ferrō fīgitque in acūmine dentēs. iamque venēniferō sanguis mānāre palātō coeperat et viridēs adspergine tīnxerat herbās; sed leve vulnus erat, quia sē retrahēbat ab ictū laesaque colla dabat retrō plāgamque sedēre cēdendō arcēbat nec longius īre sinēbat, dōnec Agēnoridēs coniectum in guttura ferrum usque sequēns pressit, dum retrō quercūs euntī obstitit et fīxa est pariter cum rōbore cervīx. pondere serpentis curvāta est arbor et īmā parte flagellārī gemuit sua rōbora caudae. Dum spatium victor vīctī cōnsīderat hostis, vōx subitō audīta est; neque erat cognōscere prōmptum, unde, sed audīta est'quid, Agēnore nāte, perēmptum serpentem spectās? et tū spectābere serpēns.' ille diū pavidus pariter cum mente colōrem perdiderat, gelidōque comae terrōre rigēbant: ecce virī fautrīx superās dēlāpsa per aurās Pallas adest mōtaeque iubet suppōnere terrae vīpereōs dentēs, populī incrēmenta futūrī. pāret et, ut pressō sulcum patefēcit arātrō, spargit humī iussōs, mortālia sēmina, dentēs. inde (fidē māius) glaebae coepēre movērī, prīmaque dē sulcīs aciēs adpāruit hastae, tegmina mox capitum pictō nūtantia cōnō, mox umerī pectusque onerātaque bracchia tēlīs exsistunt, crēscitque seges clipeāta virōrum: sīc, ubi tolluntur fēstīs aulaea theātrīs, surgere signa solent prīmumque ostendere vultūs, cētera paulātim, placidōque ēducta tenōre tōta patent īmōque pedēs in margine pōnunt. Territus hoste novō Cadmus capere arma parābat: 'nē cape!' dē populō, quem terra creāverat, ūnus exclāmat 'nec tē cīvīlibus īnsere bellīs!' atque ita terrigenīs rigidō dē frātribus ūnum comminus ēnse ferit, iaculō cadit ēminus ipse; hunc quoque quī lētō dederat, nōn longius illō vīvit et exspīrat, modo quās accēperat aurās, exemplōque parī furit omnis turba, suōque Mārte cadunt subitī per mūtua vulnera frātrēs. iamque brevis vītae spatium sortīta iuventūs sanguineam tepidō plangēbat pectore mātrem, quīnque superstitibus, quōrum fuit ūnus Echīōn. is suā iēcit humō monitū Trītōnidīs arma frāternaeque fidem pācis petiitque deditque: hōs operis comitēs habuit Sīdōnius hospes, cum posuit iussus Phoebēīs sortibus urbem. Iam stābant Thēbae, poterās iam, Cadme, vidērī exiliō fēlixsocerī tibi Mārsque Venusque contigerant; hūc adde genus dē coniuge tantā, tot nātōs nātāsque et, pignora cāra, nepōtēs, hōs quoque iam iuvenēs; sed scīlicet ultima semper exspectanda diēs hominis, dīcīque beātus ante obitum nēmō suprēmaque fūnera dēbet. Prīma nepōs inter tot rēs tibi, Cadme, secundās causa fuit lūctūs, aliēnaque cornua frontī addita, vōsque, canēs satiātae sanguine erīlī. at bene sī quaerās, Fortūnae crīmen in illō, nōn scelus inveniēs; quod enim scelus error habēbat? Mōns erat īnfectus variārum caede ferārum, iamque diēs medius rērum contrāxerat umbrās et sōl ex aequō mētā distābat utrāque, cum iuvenis placidō per dēvia lustra vagantēs participēs operum conpellat Hyantius ōre: 'līna madent, comitēs, ferrumque cruōre ferārum, fortūnaeque diēs habuit satis; altera lūcem cum croceīs invecta rotīs Aurōra redūcet, prōpositum repetēmus opusnunc Phoebus utrāque distat idem mētā finditque vapōribus arva. sistite opus praesēns nōdōsaque tollite līna!' iussa virī faciunt intermittuntque labōrem. Vallis erat piceīs et acūtā dēnsa cupressū, nōmine Gargaphiē succīnctae sacra Diānae, cūius in extrēmō est antrum nemorāle recessū arte labōrātum nullāsimulāverat artem ingeniō nātūra suō; nam pūmice vīvō et levibus tōfīs nātīvum dūxerat arcum; fōns sonat ā dextrā tenuī perlūcidus undā, margine grāmineō patulōs incīnctus hiātūs. hic dea silvārum vēnātū fessa solēbat virgineōs artūs liquidō perfundere rōre. quō postquam subiit, nymphārum trādidit ūnī armigerae iaculum pharetramque arcūsque retentōs, altera dēpositae subiēcit bracchia pallae, vincla duae pedibus dēmunt; nam doctior illīs Ismēnīs Crocalē sparsōs per colla capillōs colligit in nōdum, quamvīs erat ipsa solūtīs. excipiunt laticem Nephelēque Hyalēque Rhanisque et Psecas et Phialē funduntque capācibus urnīs. dumque ibi perluitur solitā Tītānia lympha, ecce nepōs Cadmī dīlātā parte labōrum per nemus ignōtum nōn certīs passibus errāns pervenit in lūcumsīc illum fāta ferēbant. quī simul intrāvit rōrantia fontibus antra, sīcut erant, nūdae vīsō sua pectora nymphae percussēre virō subitīsque ululātibus omne inplēvēre nemus circumfūsaeque Diānam corporibus tēxēre suīs; tamen altior illīs ipsa dea est colloque tenus superēminet omnīs. quī color īnfectīs adversī sōlis ab ictū nūbibus esse solet aut purpureae Aurōrae, is fuit in vultū vīsae sine veste Diānae. quae, quamquam comitum turba est stīpāta suārum, in latus oblīquum tamen adstitit ōraque retrō flexit et, ut vellet prōmptās habuisse sagittās, quās habuit sīc hausit aquās vultumque virīlem perfūdit spargēnsque comās ultrīcibus undīs addidit haec clādis praenūntia verba futūrae: 'nunc tibi mē positō vīsam vēlāmine nārrēs, sit poteris nārrāre, licet!' nec plūra mināta dat sparsō capitī vīvācīs cornua cervī, dat spatium collō summāsque cacūminat aurēs cum pedibusque manūs, cum longīs bracchia mūtat crūribus et vēlat maculōsō vellere corpus; additus et pavor estfugit Autonoēius hērōs et sē tam celerem cursū mīrātur in ipsō. ut vērō vultūs et cornua vīdit in undā, 'mē miserum!' dictūrus eratvox nūlla secūta est! ingemuitvox illa fuit, lacrimaeque per ōra nōn sua flūxērunt; mēns tantum prīstina mānsit. quid faciat? repetatne domum et rēgālia tēcta an lateat silvīs? pudor hoc, timor inpedit illud. Dum dubitat, vīdēre canēs, prīmīque Melampus Ichnobatēsque sagāx lātrātū signa dedēre, Cnōsius Ichnobatēs, Spartānā gente Melampus. inde ruunt aliī rapidā vēlōcius aura, Pamphagōs et Dorceus et Orībasōs, Arcadēs omnēs, Nebrophonōsque valēns et trux cum Laelape Thērōn et pedibus Pterelās et nāribus ūtilis Agre Hȳlaeusque ferōx nūper percussus ab aprō dēque lupō concepta Napē pecudēsque secūta Poemenis et nātīs comitāta Harpȳia duōbus et substricta gerēns Sicyōnius īlia Lādōn et Dromas et Canache Stictēque et Tigris et Alcē et niveīs Leucōn et villīs Asbolōs ātrīs praevalidusque Lacōn et cursū fortis Aellō et Thoos et Cypriō vēlōx cum frātre Lyciscē et nigram mediō frontem distīnctus ab albō Harpalōs et Melaneus hirsūtāque corpore Lachne et patre Dictaeō, sed mātre Lacōnide nātī Labros et Argiodūs et acūtae vōcis Hylactor quōsque referre morā estea turba cupīdine praedae per rūpēs scopulōsque aditūque carentī+ā saxa, quāque est difficilis quāque est via nūlla, sequuntur. ille fugit per quae fuerat loca saepe secūtus, heu! famulōs fugit ipse suōs. clāmāre libēbat: 'Actaeōn ego sumdominum cognōscite vestrum!' verba animō dēsunt; resonat lātrātibus aether. prīma Melanchaetēs in tergō vulnera fēcit, proxima Thēridamās, Oresītrophos haesit in armō: tardius exierant, sed per conpendia montis anticipāta viā est; dominum retinentibus illīs, cētera turba coit cōnfertque in corpore dentēs. iam loca vulneribus dēsunt; gemit ille sonumque, etsī nōn hominis, quem nōn tamen ēdere possit cervus, habet maestīsque replet iuga nōta querellīs et genibus prōnīs supplex similisque rogantī circumfert tacitōs tamquam sua bracchia vultūs. at comitēs rapidum solitīs hortātibus agmen ignārī īnstīgant oculīsque Actaeona quaerunt et velut absentem certātim Actaeona clāmant (ad nōmen caput ille refert) et abesse queruntur nec capere oblātae sēgnem spectācula praedae. vellet abesse quidem, sed adest; velletque vidēre, nōn etiam sentīre canum fera facta suōrum. undique circumstant, mersīsque in corpore rōstrīs dīlacerant falsī dominum sub imāgine cervī, nec nisi fīnītā per plūrima vulnera vītā īra pharetrātae fertur satiāta Diānae. Rūmor in ambiguō est; aliīs violentior aequō vīsa dea est, aliī laudant dignamque sevērā virginitāte vocantpars invenit utraque causās. sōla Iovis coniūnx nōn tam, culpetne probetne, ēloquitur, quam clāde domūs ab Agēnore ductae gaudet et ā Tyriā collēctum paelice trānsfert in generis sociōs odium; subit ecce priōrī causa recēns, gravidamque dolet dē sēmine magnī esse Iovis Semelen; dum linguam ad iūrgia solvit, 'prōfēcī quid enim totiēns per iūrgia?' dīxit, 'ipsa petenda mihi est; ipsam, sī maxima Iūnō rīte vocor, perdam, sī mē gemmantia dextra scēptra tenēre decet, sī sum rēgīna Iovisque et soror et coniūnx, certē soror. at, putō, fūrtō est contenta, et thalamī brevis est iniūria nostrī. concipit -- id dērat -- manifēstaque crīmina plēnō fert uterō et māter, quod vix mihi contigit, ūnō dē Iove vult fierītanta est fīdūcia fōrmae. fallat eam faxō; nec sum Sāturnia, sī nōn ab Iove mersa suō Stygiās penetrābit in undās.' Surgit ab hīs soliō fulvāque recondita nūbe līmen adit Semelēs nec nūbēs ante remōvit quam simulāvit anum posuitque ad tempora cānōs sulcāvitque cutem rūgīs et curva trementī membra tulit passū; vōcem quoque fēcit anīlem, ipsaque erat Beroē, Semelēs Epidauria nūtrīx. ergō ubi captātō sermōne diūque loquendō ad nōmen vēnēre Iovis, suspīrat et 'optō, Iuppiter ut sit' ait; 'metuō tamen omniamultī nōmine dīvōrum thalamōs iniēre pudīcōs. nec tamen esse Iovem satis estdet pignus amōris, sī modo vērus is est; quantusque et quālis ab altā Iūnōne excipitur, tantus tālisque, rogātō, det tibi conplexus suaque ante īnsignia sūmat!' Tālibus ignāram Iūnō Cadmēida dictīs formaratrōgāt illa Iovem sine nōmine mūnus. cui deus 'ēlige!' ait 'nūllam patiēre repulsam, quōque magis crēdās, Stygiī quoque cōnscia suntō nūmina torrentistimor et deus ille deōrum est.' laeta malō nimiumque potēns peritūraque amantis obsequiō Semelē 'quālem Sāturnia' dīxit 'tē solet amplectī, Veneris cum foedus inītis, dā mihi tē tālem!' voluit deus ōra loquentis opprimereexierat iam vōx properāta sub aurās. ingemuit; neque enim nōn haec optāsse, neque ille nōn iūrāsse potest. ergō maestissimus altum aethera cōnscendit vultūque sequentia trāxit nūbila, quis nimbōs inmixtaque fulgura ventīs addidit et tonitrūs et inēvītābile fulmen; quā tamen usque potest, vīrēs sibi dēmere temptat nec, quō centimānum dēiēcerat igne Typhōeā, nunc armātur eōnimium feritātis in illō est. est aliud levius fulmen, cui dextra cyclōpum saevitiae flammaeque minus, minus addidit īrae: tēla secunda vocant superī; capit illa domumque intrat Agēnoream. corpus mortāle tumultus nōn tulit aetheriōs dōnīsque iugālibus ārsit. inperfectus adhūc īnfāns genetrīcis ab alvō ēripitur patriōque tener (sī crēdere dignum est) īnsuitur femorī māternaque tempora conplet. fūrtim illum prīmīs Īnō mātertera cūnīs ēducat, inde datum nymphae Nȳsēidēs antrīs occuluēre suīs lactīsque alimenta dedēre. Dumque ea per terrās fātālī lēge geruntur tūtaque bis genitī sunt incūnābula Bacchī, forte Iovem memorant diffūsum nectare cūrās sēposuisse gravēs vacuāque agitāsse remissōs cum Iūnōne iocōs et 'māior vestra profectō est, quam quae contingit maribus' dīxisse 'voluptās.' illa negat. placuit quae sit sententia doctī quaerere TīresiaeVenus huic erat utraque nōtā. nam duo magnōrum viridī coeuntia silvā corpora serpentum baculī violāverat ictū dēque virō factus (mīrābile) fēmina septem ēgerat autumnōs; octāvō rūrsus eōsdem vīdit, et 'est vestrae sī tanta potentia plāgae' dīxit, 'ut auctōris sortem in contrāria mūtet, nunc quoque vōs feriam.' percussīs anguibus īsdem fōrma prior rediit, genetīvaque vēnit imāgō. arbiter hīc igitur sūmptus dē līte iocōsa dicta Iovis firmatgraviūs Sāturnia iūstō nec prō māteriā fertur doluisse suīque iūdicis aeternā damnāvit lūmina nocte; at pater omnipotēns (neque enim licet inrita cuīquam facta deī fēcisse deō) prō lūmine adēmptō scīre futūra dedit poenamque levāvit honōre. Ille per Āoniās fāmā celeberrimus urbēs inreprehēnsa dabat populō respōnsa petentī; prīma fidē vōcisque ratae temptāmina sūmpsit caerula Līriopē, quam quondam flūmine curvō inplicuit clausaeque suīs Cēphīsōs in undīs vim tulitēnixa est uterō pulcherrima plēnō īnfantem nymphē, iam tunc quī posset amārī, Narcissumque vocat. dē quō cōnsultus, an esset tempora mātūrae vīsūrus longa senectae, fātidicus vātēs 'sī sē nōn nōverit' inquit. vāna diū vīsa est vōx augurisexitus illam rēsque probat lētīque genus novitāsque furōris. namque ter ad quīnōs ūnum Cēphīsius annum addiderat poteratque puer iuve

Use Quizgecko on...
Browser
Browser