Лингвистика негіздері

Choose a study mode

Play Quiz
Study Flashcards
Spaced Repetition
Chat to Lesson

Podcast

Play an AI-generated podcast conversation about this lesson
Download our mobile app to listen on the go
Get App

Questions and Answers

Лингвистика кай телдән енгән сүз?

  • Орта Азия
  • Грек
  • Латын (correct)
  • Шифрлы

Тил белеменең эзләнү нысаны ни?

  • Китап
  • Аламзатның сөйлеу тілі (correct)
  • Музыка
  • Мәдәният

Тил белеме тарихи үсешенә карап, ничә өлешкә бүленә?

  • 2
  • 3 (correct)
  • 5
  • 10

Тил белеме XX-ғасырда тулысынча кайчан барлыкка килде?

<p>20-ғасырның башы (A)</p> Signup and view all the answers

Тил һәм сөйләу аражигын ачарга тырышкан галимнәр кемнәр?

<p>Фердинанд де Соссюр һәм Шарль Балли (A)</p> Signup and view all the answers

Табигый тил нәрсә ул?

<p>Адамнарның тарихи үсештә тутырган тилләре (A)</p> Signup and view all the answers

Омонимнәрнең формалары һәм мәгънәләре ничек атала?

<p>Лексик һәм грамматик (C)</p> Signup and view all the answers

Сүзнең алдына тавыш кушылу процессы ничек атала?

<p>Префиксация (C)</p> Signup and view all the answers

Сүзлеккә тәнкыйть ясаган галим кем?

<p>В.В.Виноградов (D)</p> Signup and view all the answers

Артикльләр җитешми торган тил кайсы?

<p>Татар (B)</p> Signup and view all the answers

Сөздердің морфологиялық құрылымының өзгеруіне себепкер болатын грамматикалық процестерді кім жатқызады?

<p>Р.А.Будагов (C)</p> Signup and view all the answers

Префикс қандай қызмет атқарады?

<p>Сөздің алдынан қосылып, оның мағынасын өзгертуге әсер ететін жұрнақ (A)</p> Signup and view all the answers

Грамматика нені зерттейді?

<p>Сөз бен сөйлемнің грамматикалық құрылымын (D)</p> Signup and view all the answers

Нақтылы жақты сөйлемдердің ерекшелігі неде?

<p>Іс-әрекет пен жағдайдың нақты көрсетілуі (C)</p> Signup and view all the answers

Семиотика қандай ғылым?

<p>Белгі жүйелері мен олардың мәндерін зерттейді (A)</p> Signup and view all the answers

«Тіл -- әдебиеттің бірінші элементі» пікірінің авторы кім?

<p>Горький (B)</p> Signup and view all the answers

«Тіл -- ұлттың жаны» нақыл сөзінің авторы кім?

<p>Лев Толстой (C)</p> Signup and view all the answers

Сөзтұлғаға қатысты пікірді кім айтады?

<p>А.Байтұрсынұлы (B)</p> Signup and view all the answers

Мылқаулар тілі деп не аталады?

<p>Ым-ишара (C)</p> Signup and view all the answers

Грамматиканың зерттеу нысанын профессор Р.А.Будагов қаншаға саралады?

<p>3 (B)</p> Signup and view all the answers

Flashcards

Тел белеме ничә типкә бүленә?

Тел тарихы һәм үсеше буенча тел белеме өч төргә бүленә.

Тел белеме фәне кайчан формалашты?

Тел белеме фәне XX гасыр башында формалашты.

Тел белән сөйләмне беренче кайсы галимнәр аерып күрсәткән?

Фердинанд де Соссюр һәм Шарль Балли тел белән сөйләмне аерып күрсәткән беренче галимнәр булды.

Табигый тел нәрсә?

Табигый тел - ул кешеләр арасында аралашу өчен тарихи рәвештә калыплашкан, табигый юл белән үскән, авазлы нигезгә корылган тел.

Signup and view all the flashcards

Ареал лингвистикасы нәрсә белән шөгыльләнә?

Ареал лингвистикасы телнең географиясе белән шөгыльләнә, ягъни аның таралу мәйданын ачыклый.

Signup and view all the flashcards

Тел белеме философия белән нинди бәйләнештә?

Тел белеме философия белән методология өлкәсендә бәйләнештә.

Signup and view all the flashcards

Телне кеше тарафыннан ясалган нәрсә буларак кайсы галим караган?

Марк телне кеше тарафыннан ясалган нәрсә буларак караган.

Signup and view all the flashcards

Тел белән фикерләүне бер-берсенә бәйле дип кайсы галим санаган?

Вильгельм фон Гумбольдт тел белән фикерләүне бер-берсенә бәйле дип санаган.

Signup and view all the flashcards

Эчке флексия, аффикслация ысулы

Сүзләү ысулы аша сүзнең торышын үзгәртү, ягъни үзгәртүчәнлек ясау, шулай ук сүзләргә кушылучы кушымчалар (ишәртмәләр) аша да сүзнең торышын үзгәртү.

Signup and view all the flashcards

Күп кушымчалар

Морфологик үзгәрү һәм кабул итү процесслары аша килеп чыккан күп кушымчалар.

Signup and view all the flashcards

Сүзләрнең морфологик торышын үзгәртүче ысул

Сүзләрнең морфологик торышын үзгәртүче башлангыч ысул.

Signup and view all the flashcards

Префикс

Сүзнең алдына кушылып, аның мәгънәсен үзгәртүче кушымча.

Signup and view all the flashcards

Деривацияле мәгънә

Сүзне яңа мәгънәдә куллануны аңлата.

Signup and view all the flashcards

Категориаль мәгънә

Сүзләрнең төрләрен күрсәтүче кушымчалар.

Signup and view all the flashcards

Профессор Р.А.Будагов

Грамматиканы өч өлешкә бүлгән.

Signup and view all the flashcards

Грамматика

Сүзләрнең һәм җөмләләрнең торышын тикшерә.

Signup and view all the flashcards

Сүз грамматикада

Сүзләрнең грамматик торышын һәм ролен тикшерә.

Signup and view all the flashcards

Начарлык җөмләсе

Кемнең яки нәрсәнең булганлыгын турыдан -туры күрсәтүче җөмләләр.

Signup and view all the flashcards

Study Notes

Лингвистика

  • Лингвистика - латын сүзеннән килеп чыккан.
  • Тил билиминин эретеу объектиси - кешесен инсаннарнын сойлеу тили.
  • Тил билими 3 бөлекке бөлине.
  • XX гасырда тил билими ғылым ретине толыкканды бола.
  • Тил мен сойлеу арасындагы айырманы ашып билиучи алгашқы галымдар Фердинанд де Соссюр жана Шарль Балли.
  • Тилди жаратылыс гылымдарына косуды Август Шлейхер усынган.
  • "Тил - адамнын адамдык белгисинин зоры, жумсaйтын каруынын бире" деп Ахмет Байтурсынов ойлаган.
  • Табиги тил - адамнарнын карым-катынас ушин табиги жолга дамыган тил.
  • Ареалдык лингвистика - белгили бир диалиеектнин аралык шегин аныклау ушин колданылатын сала.
  • Тил билими философия мен методология ыле жагынан тубинде.
  • Тилди кондырмалы кубылыска жаткарган галым - Марк.
  • Тил мен ойлау тепе-тең, деп Вильгельм фон Гумбольдт ойлаган.

Тілдің мағынасының ауыстырып қолдану тәсілдері

  • Метафора, метонимия, синекдоха.

Сөздік мағына анықтамасы

  • Белгілі бір тіл немесе тіл тобының тарихы мен дамуын көрсететін түсініктеме.

Омонимдер

  • Лексикалық және грамматикалық түрлерге бөлінеді(олардын мағыналары мен формалары бойынша).

Сөз мағынасын зерттейтін лексика саласы

  • Семантика.

В.В.Виноградовтың сөз мағынасын бөлуі

  • 3 типке.

Лексикография

  • Сөздіктерді жасау және жүйелеу.

Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 10 томдық.
  • Ысқақов редакциялаушы.

Сөздік мақала

  • Тілдің құрылымы мен ішкі заңдылықтарын зерттейтін еңбек.

А.Құнанбаевтың сөздігінің жарық көру жылы

  • 1968 жыл.

Омоним түрлері (бір сөзден тұратын)

  • Лексикалық.

Түркі тілдеріндегі ең күшті ерін үндестігі

  • Қазақ тілінде.

Фонетикалық бірліктер

  • Сөйлем.

Сөздің алдына дыбыс қосу процесі

  • Префиксация.

Сөздердің немесе дыбыстардың сөйлем нәтижесінде қысқаруы немесе жеңілдеуі

  • Редукция.

Сөз тұлға мен сөйлемдердің байланысы

  • Қатар тұрған сөз тұлғалар мен сөйлемдердің бір-біріне байланысу тәсілі.

Артикльдерсіз тіл

  • Қазақ және түркі тілдері.

Ішкі флексия, аффиксация

  • Грамматикалық мағына білдіру тәсілдері.

Морфологиялық жылысу процесі

  • Сөздердің морфологиялық құрылымының өзгеруіне әсер ететін процесс.

Деривациялық мағыналар

  • Сөз жасам жұрнақтары қосатын қосымша мағыналар.

Сөз түрлендіруші аффикстердің грамматикалық мағыналары

  • Түрлендіруші аффикс дегеніміз сөздә түрлеуші аффикс.

Профессор Р.А.Будаговтың грамматиканы бөлуі

  • 3 бөлікке.

Грамматиканың зерттеу нысаны

  • Сөз бен сөйлем.

Нақтылы жақты сөйлем

  • Іс-әрекет пен жағдай кімге немесе қай нәрсеге қатысты екенін көрсететін сөйлем.

Алғашқы тіл танушы А.Байтұрсынұлының еңбегіндегі салалас құрмалас сөйлем түрлері

  • 5 түр.

Тіл мен семантика

  • Семиотика — белгі жүйелері туралы ғылым. Семантика — тілдің мағыналық жағын зерттейтін сала.

«Тіл — биологиялық организм» пікірінің авторы

  • А. Шлейхер.

Лингвистиканың негізгі объектісі

  • Тіл.

Мылқаулар тілі

  • Ым-ишара.

Соссюрдің «бір мезгілдің ішіндегі» зерттеу әдісі

  • Синхрониялық зерттеу.

Тілдегі құбылыстарды уақыт ішінде зерттеу процесі

  • Диахрониялық зерттеу.

Жаратылыстану ғылымы ретіндегі тіл

  • А. Шлейхердің көзқарасы.

Вокал дыбыстар

  • а, о, ә, е, ұ, ө

Studying That Suits You

Use AI to generate personalized quizzes and flashcards to suit your learning preferences.

Quiz Team

Related Documents

More Like This

Linguistics: Arbitrariness of Language
5 questions
Langage et Communication
15 questions
Semantics Basics
10 questions

Semantics Basics

RestoredFermium avatar
RestoredFermium
Semantics S5: Language Meaning Analysis
41 questions
Use Quizgecko on...
Browser
Browser