Formy Lądów i Oceanów

Choose a study mode

Play Quiz
Study Flashcards
Spaced Repetition
Chat to Lesson

Podcast

Play an AI-generated podcast conversation about this lesson

Questions and Answers

Które z poniższych zjawisk geologicznych cechuje się najszybszym przemieszczaniem materiału skalnego?

  • Osuwanie (correct)
  • Procesy glacjalne
  • Spełzywanie
  • Osypywanie

Jaka linia na mapie geograficznej wyznacza górną granicę obszaru, gdzie roczny bilans masy śniegu jest dodatni?

  • Granica wieloletniego śniegu (correct)
  • Izoterma +10°C
  • Granica wieloletniej zmarzliny
  • Granica lasów

Który z wymienionych terminów odnosi się do obszaru akumulacji śniegu i lodu, gdzie przekształcanie śniegu w firn jest intensywne?

  • Warstwa czynna zmarzliny
  • Pole firnowe (correct)
  • Nunatak
  • Strefa peryglacjalna

Które z wymienionych zjawisk jest bezpośrednio odpowiedzialne za powstanie nunataka?

<p>Procesy glacjalne (C)</p> Signup and view all the answers

Jaka jest główna różnica między osypywaniem a osuwaniem?

<p>Osypywanie jest procesem powolnym i stopniowym, a osuwanie jest gwałtowne. (D)</p> Signup and view all the answers

W jakich warunkach klimatycznych występuje strefa peryglacjalna?

<p>W klimacie zimnym i suchym (D)</p> Signup and view all the answers

Jak nazywa się warstwa gruntu położona powyżej wieloletniej zmarzliny, która rozmarza latem i zamarza jesienią?

<p>Warstwa czynna zmarzliny (D)</p> Signup and view all the answers

Jaki typ rzeźby terenu powstaje w wyniku niszczącej i budującej działalności lodowców i lądolodów?

<p>Rzeźba glacjalna (A)</p> Signup and view all the answers

Która z poniższych form rzeźby terenu powstaje w wyniku gładzenia i szlifowania skały przez materiały skalne przymarznięte do spodniej części lodowca?

<p>Muton (C)</p> Signup and view all the answers

Który z typów moren powstaje podczas topnienia lodowca i akumulacji materiału skalnego na jego powierzchni?

<p>Morena czołowa (C)</p> Signup and view all the answers

Rynna polodowcowa charakteryzuje się:

<p>Szeregiem przegłębień i progów (B)</p> Signup and view all the answers

Która z poniższych form terenu charakteryzuje się silnie wydłużonymi pagórkami lub krętymi wałami powstałymi w wyniku akumulacji materiału przez wody płynące w szczelinach lub tunelach lądolodu?

<p>Oz (A)</p> Signup and view all the answers

Co charakteryzuje rzeźbę staroglacjalną?

<p>Dominacja form powstałych podczas starszych zlodowaceń (B)</p> Signup and view all the answers

Jaka forma terenu powstaje na przedpolu lądolodu w wyniku akumulacji piasków i żwirów niesionych przez wody pochodzące z topniejącego lądolodu?

<p>Sandr (C)</p> Signup and view all the answers

Która z form terenu stanowi naturalne miejsce dla jeziora cyrkowego?

<p>Cyrk lodowcowy (B)</p> Signup and view all the answers

Wskaż formę terenu, która charakteryzuje się szerokim dnem i powstaje w wyniku długotrwałego postoju lądolodu.

<p>Pradolina (C)</p> Signup and view all the answers

Który z poniższych typów wybrzeży nie powstaje w wyniku akumulacji materiału?

<p>Klifowe (C)</p> Signup and view all the answers

Jaki rodzaj wybrzeża charakteryzuje się występowaniem licznych głębokich cieśnin, oddzielających wyspy?

<p>Dalmatyńskie (A)</p> Signup and view all the answers

Co to jest tombolo?

<p>Mierzeja łącząca wyspę ze stałym lądem lub inną wyspą (D)</p> Signup and view all the answers

Które z poniższych wybrzeży charakteryzują się występowaniem lagun?

<p>Lagunowe (D)</p> Signup and view all the answers

Który z poniższych typów wybrzeży powstaje w wyniku zalania dolin polodowcowych?

<p>Fiordowe (D)</p> Signup and view all the answers

Jaki typ wybrzeża charakteryzuje się występowaniem lasów namorzynowych?

<p>Namorzynowe (A)</p> Signup and view all the answers

Co odróżnia deltę wsteczną od zwykłej delty?

<p>Delta wsteczna powstaje w wyniku akumulacji materiału w głąb zatoki, a zwykła delta powstaje przy ujściu rzeki do morza. (C)</p> Signup and view all the answers

Które z poniższych wybrzeży charakteryzują się występowaniem klifów?

<p>Klifowe (D)</p> Signup and view all the answers

Jaki jest główny czynnik różnicujący profile glebowe na różnych poziomach genetycznych?

<p>Współczesne i historyczne wpływy środowiska (A)</p> Signup and view all the answers

Jaka jest główna rola gleby w ekosystemie?

<p>Podstawowe źródło pożywienia dla roślin, zwierząt i ludzi (D)</p> Signup and view all the answers

Co sugeruje niewielki, ale ciągły wzrost upraw wieloletnich w latach 1980-2000?

<p>Wzrost zainteresowania rolnictwem bardziej ekologicznym (A)</p> Signup and view all the answers

Które z poniższych stwierdzeń dotyczących biosfery jest nieprawdziwe?

<p>Biosfera obejmuje jedynie powierzchnię lądową Ziemi. (D)</p> Signup and view all the answers

Według koncepcji Włodzimierza Wernadskiego, organizmy żywe:

<p>Są jednym z najważniejszych czynników kształtujących powierzchnię Ziemi. (D)</p> Signup and view all the answers

Jaka jest główna funkcja bakterii z rodzaju Aciditheobacillus w jaskini Cueva de Villa Luz?

<p>Utlenianie siarkowodoru i dwutlenku siarki. (D)</p> Signup and view all the answers

Który z podanych przykładów nie należy do antroposfery?

<p>Dzika przyroda (C)</p> Signup and view all the answers

Jaki jest główny problem związany z rosnącym globalnym zapotrzebowaniem na mięso?

<p>Wszystkie powyższe. (B)</p> Signup and view all the answers

Który z poniższych czynników NIE jest charakterystyczny dla klimatu sawanny?

<p>Duża ilość opadów deszczu w ciągu roku. (C)</p> Signup and view all the answers

Które z wymienionych drzew NIE rosną na sawannie?

<p>Dęby (C)</p> Signup and view all the answers

W jaki sposób roślinność sawanny przystosowuje się do okresu suchego?

<p>Rośliny zrzucają liście, aby ograniczyć parowanie. (A), Rośliny wytwarzają głębokie korzenie, aby dotrzeć do wody gruntowej. (B), Rośliny gromadzą wodę w swoich tkankach. (C)</p> Signup and view all the answers

Co charakteryzuje lasy galeriowe występujące na sawannie?

<p>Skupiają się wokół cieków wodnych. (D)</p> Signup and view all the answers

Który z podanych obszarów NIE jest znany jako obszar występowania wilgotnego lasu równikowego?

<p>Sahara (A)</p> Signup and view all the answers

Jaka jest funkcja lian w wilgotnym lesie równikowym?

<p>Liany wspierają się na drzewach, aby dotrzeć do światła. (A)</p> Signup and view all the answers

Które z wymienionych roślin NIE występuje w wilgotnym lesie równikowym?

<p>Sosny (A)</p> Signup and view all the answers

Co oznacza termin "astrefowe środowisko przyrodnicze" w kontekście pięter roślinności górskiej?

<p>Roślinność w górach zmienia się wraz z wysokością, niezależnie od szerokości geograficznej. (D)</p> Signup and view all the answers

Który z poniższych terminów najlepiej opisuje zespół wszystkich warunków środowiskowych, w jakich żyje dany organizm?

<p>Nisza ekologiczna (B)</p> Signup and view all the answers

Które z poniższych przykładów zaliczamy do formacji roślinnych?

<p>Las liściasty (C)</p> Signup and view all the answers

Jaki z poniższych czynników ma największy wpływ na zróżnicowanie strefowe roślinności?

<p>Odległość od oceanów i mórz (A)</p> Signup and view all the answers

Która z poniższych formacji roślinnych występuje wyłącznie na półkuli południowej?

<p>Roślinność antarktyczna i subantarktyczna (B)</p> Signup and view all the answers

Które z poniższych stwierdzeń o tundrze jest fałszywe?

<p>W tundrze występują jedynie rośliny o niewielkich rozmiarach. (B)</p> Signup and view all the answers

Jaki jest główny typ lasu charakterystyczny dla tajgi?

<p>Las iglasty (D)</p> Signup and view all the answers

Która z poniższych roślin nie występuje w tajdze?

<p>Dąb (D)</p> Signup and view all the answers

Flashcards

Osypywanie

Odpadanie drobnej zwietrzeliny ze stromych stoków w wyniku wietrzenia.

Osuwanie

Gwałtowne przemieszczanie się zwietrzeliny po stoku, obejmujące różnorodny materiał.

Spełzywanie

Wolniejsze przesuwanie się zwietrzeliny wywołane grawitacją oraz zmianami temperatury.

Glacjalna rzeźba terenu

Rzeźba terenu stworzona przez działania lodowców i wód płynących.

Signup and view all the flashcards

Granica wieloletniego śniegu

Linia, powyżej której roczny bilans śniegu jest dodatni.

Signup and view all the flashcards

Firn

Ziarnisty śnieg, który przekształca się przez odmarzanie i zamarzanie.

Signup and view all the flashcards

Nunatak

Forma terenu otoczona lodem, zwykle w wysokich górach.

Signup and view all the flashcards

Wieloletnia zmarzlina

Grunt złożony z lodu i cząstek mineralnych, zamarznięty na długi czas.

Signup and view all the flashcards

Cykl lodowcowy

Początkowy fragment doliny o stromych ścianach, kształt kotła.

Signup and view all the flashcards

Muton (baraniec)

Kopulasta wyniosłość skalna, stworzona przez detersję lodowca.

Signup and view all the flashcards

Morena

Materiał skalny akumulujący się w i pod lodowcem.

Signup and view all the flashcards

Oz

Wydłużone pagórki powstałe z akumulacji materiału przez wody lodowcowe.

Signup and view all the flashcards

Kem

Pagórek zbudowany z warstwowych piasków, żwirów lub mułków.

Signup and view all the flashcards

Rynna polodowcowa

Wydłużona forma wklęsła, utworzona przez wody pod lądolodem.

Signup and view all the flashcards

Sandr

Równinne powierzchnie utworzone przez akumulację piasków przed lądolodem.

Signup and view all the flashcards

Rzeźba młodo- i staroglacjalna

Młodoglacjalna ma formy glacjalne, staroglacjalna powstała w starszych zlodowaceniach.

Signup and view all the flashcards

Profil glebowy

Zróżnicowanie poziomów genetycznych gleby, odzwierciedlające wpływy środowiskowe.

Signup and view all the flashcards

Rola gleby

Gleba jest kluczowa dla życia roślin, zwierząt i ludzi, stanowiąc cenny zasób.

Signup and view all the flashcards

Produkcyjna funkcja gleby

Gleba produkuje 99% żywności i włókien dla ludności.

Signup and view all the flashcards

Biosfera

Strefa życia obejmująca litosferę, hydrosferę i atmosferę.

Signup and view all the flashcards

Organosfera

Część biosfery składająca się z życia organicznego i materii organicznej.

Signup and view all the flashcards

Antroposfera

Część biosfery dotycząca działalności człowieka.

Signup and view all the flashcards

Znaczenie mikroorganizmów

Mikroorganizmy kształtują biogeochemię i powierzchnię Ziemi.

Signup and view all the flashcards

Cueva de Villa Luz

Jaskinia w Meksyku z wysokim stężeniem siarkowodoru wpływającym na lokalną biogeochemię.

Signup and view all the flashcards

Ekosystem

Biocenoza razem z jej nieożywionym środowiskiem fizyko-chemicznym.

Signup and view all the flashcards

Nisza ekologiczna

Wielowymiarowa przestrzeń ze wszystkimi warunkami, w jakich żyje organizm.

Signup and view all the flashcards

Formacje roślinne

Zbiorowiska roślinne przystosowane do podobnych warunków naturalnych.

Signup and view all the flashcards

Roślinność antarktyczna

Roślinność występująca w półkuli południowej, w miejscach odsłoniętych spod lodu.

Signup and view all the flashcards

Tundra

Obszar wzdłuż koła podbiegunowego, gdzie rosną mchy i porosty.

Signup and view all the flashcards

Tajga

Las iglasty w klimacie umiarkowanie chłodnym z dominacją sosen i świerków.

Signup and view all the flashcards

Lasy liściaste

Lasy rozciągające się poniżej tajgi, gdzie dominuje liściastość.

Signup and view all the flashcards

Sawanna

Formacja roślinna strefy międzyzwrotnikowej o klimacie gorącym, z wyraźną porą suchą i deszczową.

Signup and view all the flashcards

Pora deszczowa sawanny

Okres, w którym roślinność rośnie i staje się zielona, trwa od 3 do 9 miesięcy.

Signup and view all the flashcards

Pora sucha sawanny

Okres, kiedy dominują kolory szare i żółte, a roślinność zamiera.

Signup and view all the flashcards

Lasy galeriowe

W większych skupiskach drzew występują wzdłuż cieków wodnych na sawannie.

Signup and view all the flashcards

Wilgotny las równikowy

Wiecznie zielona formacja leśna strefy międzyzwrotnikowej, występująca w klimacie gorącym i wilgotnym.

Signup and view all the flashcards

Epifity

Rośliny, które żyją na innych roślinach, ale nie są pasożytami, jak mchy czy orchidee.

Signup and view all the flashcards

Piętra roślinności

Układ roślinności w górach, związany ze zmianą klimatu i wysokością nad poziomem morza.

Signup and view all the flashcards

Klif

Stromy brzeg powstały przez podcinanie przyboju oraz fale sztormowe.

Signup and view all the flashcards

Platforma akumulacyjna

Powierzchnia powstała z akumulacji materiału z niszczonego brzegu.

Signup and view all the flashcards

Mierzeja

Wynurzony wał piaszczysty oddzielający zatokę od morza.

Signup and view all the flashcards

Zalew

Zatoka z wąskim wylotem łączącym wodę z morzem.

Signup and view all the flashcards

Delta wsteczna

Stożek narastający w głąb zatoki, tworzony przez wody.

Signup and view all the flashcards

Wybrzeża dalmatyńskie

Powstałe w wyniku zalania pasm górskich, tworzące wyspy.

Signup and view all the flashcards

Laguna

Zatoka odcięta od morza przez podwodne wały plażowe.

Signup and view all the flashcards

Wybrzeża namorzynowe

Strefa ciepła z lasami namorzynowymi, odsłaniającymi korzenie.

Signup and view all the flashcards

Study Notes

Formy ukształtowania powierzchni lądów i dna oceanów

  • Ocean to umowna część wszechoceanu, dzielący się na cztery oceany: Spokojny, Atlantycki, Indyjski i Arktyczny. Istnieje również Ocean Południowy.
  • Kontynent jest dużą masą lądową, oznaczającą się wyraźnym oddzieleniem od pozostałych lądów.
  • Oceany i morza zajmują około 71% powierzchni Ziemi, a lądy 29%.
  • Średnia wysokość lądów wynosi 885 m n.p.m., a średnia głębokość oceanów około 3800 m p.p.m.

Ukształtowanie powierzchni lądów

  • Niziny to obszary poniżej 300 m n.p.m., charakteryzujące się mało urozmaiconą rzeźbą, np. Nizina Amazonki, Nizina Wschodnio-Europejska.
  • Depresje to obszary położone poniżej poziomu morza, np. Rów Jordanu (Morze Martwe). Kryptodepresje są zalane przez jeziora lub lądolody, np. Jezioro Bajkał.
  • Wyżyny to obszary od 300 m n.p.m. do kilku tysięcy metrów n.p.m., o falistej lub pagórkowatej powierzchni, np. Wyżyna Tybetańska, Wyżyna Mongolska.
  • Góry cechują się największym urozmaiceniem rzeźby i wysokością (niskie, średnie, wysokie). Mogą tworzyć pasma lub występować pojedynczo (np. Alpy, Andy).

Ukształtowanie dna oceanów

  • Basen oceaniczny to obszary dna wypełnione wodami oceanu.
  • Szelf kontynentalny jest częścią bloku kontynentalnego, ograniczony poziomem morza i stokiem kontynentalnym. Głębokości zazwyczaj nie przekraczają 200 m.
  • Rów oceaniczny to głębokie zagłębienie dna oceanicznego, powstające w miejscach wciągania oceanicznej płyty litosfery, np. Rów Mariańskiego.
  • Grzbiet oceaniczny to wypukła makroforma dna oceanicznego, powstała wskutek krzepnięcia lawy bazaltowej.
  • Stok kontynentalny to pochyła powierzchnią dna łącząca szelf z basenem oceanicznym.

Procesy egzogeniczne (procesy zewnętrzne)

  • Procesy geologiczne zachodzące na powierzchni Ziemi pod wpływem czynników zewnętrznych. Mogą być niszczące i budujące.
  • Wietrzenie to fizyczny i chemiczny rozkład skał pod wpływem czynników atmosferycznych.
  • Wyróżniamy wietrzenie fizyczne (mechaniczne), wietrzenie chemiczne i wietrzenie biologiczne.
  • Denudacja obejmuje procesy związane z transportem i usuwaniu zwietrzeliny.
  • Erozja to niszczenie powierzchni przez czynniki erodujące, głównie wodę i wiatr.
  • Ruchy masowe to przemieszczanie się zwietrzeliny pod wpływem grawitacji.
  • Akumulacja to gromadzenie materiału skalnego.
  • Diageneza to procesy przekształcania osadów w skały.

Procesy glacjalne

  • Rzeźba terenu kształtowana przez lodowce lub lądolody.
  • Granica wieloletniego śniegu zależy od charakterystyki klimatycznej regionu.
  • Firn to ziarnisty śnieg, przekrystalizowany przez zamarzanie i odmarzanie oraz nacisk warstw.
  • Nunatak to fragment lądu wystające ponad lodowiec lub lądolod
  • Strefa peryglacjalna to obszar między zasięgiem lodowców a strefą lasów, charakteryzujący się zjawiskami charakterystycznymi dla działania lodowców i zimnego klimatu.

Procesy eoliczne

  • Procesy związanych z działaniem wiatru na powierzchnię Ziemi, w tym deflacja, korazja i akumulacja.
  • Wytworzone przez wiatr formy to ripplemarki, less.
  • less to skała osadowa powstała z drobnych cząsteczek mineralnych.

Procesy brzegowe

  • Prądy przybrzeżne, prądy pływowe, ruch wody morskiej wzdłuż wybrzeża.
  • Nisza abrazyjna: zagłębienie u podstawy klifu powstałej wskutek działania fal.
  • Platforma abrazyjna: łagodnie nachylona powierzchnia wybrzeża.

Platforma akumulacyjna

  • Powierzchnia dna zbudowana z materiału skalnego pochodzenia z niszczonych brzegów.
  • Mierzeja: wał piaszczysty oddzielający zatokę od morza.
  • Zalew: zatoka z wąskim wylotem.
  • Delta wsteczna: stożek napływowy.

Wysokie i niskie wybrzeża morskie

  • Wysokie wybrzeża powstają wzdłuż pasm górskich, np. Dalmatyńskie, Fiordowe.
  • Niskie wybrzeża charakteryzują się łagodniejszym ukształtowaniem, np. Mierzejowe, Lagunowe.

Cykl geomorfologiczny

  • Opisuje kolejność procesów w rzeźbie terenu.
  • Inwersja rzeźby to odwrócenie form rzeźby.
  • Odnowienie rzeźby ma miejsce, gdy podstawę erozyjną przerwano.

Pedosfera

  • Gleba - integralna część ekosystemów lądowych i niektórych ekosystemów płytkowodnych.
  • Właściwości gleby zależą od czynników glebotwórczych, np. klimat, organizmy żywe, rodzaje skał, rzeźba, woda.
  • Czynniki glebotwórcze wg. Hansa Jennego tj.: O-organizmy żywe, K-klimat, W-woda, R-rzeźba, S-skała macierzysta, T-czas, C-człowiek
  • Profil glebowy to warstwy gleby.

Biosfera

  • Strefa życia na Ziemi, obejmująca powierzchnię litosfery (włącznie z glebą), hydrosferę i częściowo atmosferę.
  • Składa się z żywych organizmów i nierozłożonej materii organicznej.
  • Wyróżniamy: Organosfera, Antroposfera.

Formacje roślinne

  • Strefy klimatyczno - roślinne Zróżnicowanie świata roślinnego ze względu na klimat. Są to:
  • roślinności antarktyczna i subantarktyczna
  • tundra
  • tajga
  • las liściasty i mieszany
  • step
  • śródziemnomorska
  • pustynia i półpustynia
  • Roślinność górska Piętra roślinne powstają w górach zgodnie ze zmianami klimatu ze wzrostem wysokości.
  • Rzeźba terenu, szerokość geograficzna, wysokość gór, prądy morski.

Pierwiastki niezbędne dla życia

  • Pierwiastki niezbędne do życia, np. węgiel, wodór, tlen, azot, itp.
  • Pierwiastki śladowe: Cl, Co, Cr, Cu, Fe, I, Mn, Mo, Ni, Se, Sn, V i Zn.

Studying That Suits You

Use AI to generate personalized quizzes and flashcards to suit your learning preferences.

Quiz Team

More Like This

Use Quizgecko on...
Browser
Browser